Skip to main content

Full text of "De pulsuum scientia libellus utilis & necessarius. Theophili ... de exacta retrimentorum vesicae cognitione, commentariolus / Albano Torino interprete"

See other formats


Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




Early European Books, Copyrigh» © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



Early European Boolcs, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




Early European Books, Copyright© 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



PHILARE- 

TI.MBDICI PR AE> . 
STANTISSIMI DE PVU 
SVVM SCIENTIA H 

bellus utilis 5C ncccf/ 
farius, 

THEOPHILICELEBRIS 

JMEDICI D£ EXACTA R E/ 

trimentorum ueficsc cognj f 
uonc 3 commentariolus. 



ALBANO TORINO IN/ 
TBRP R JBTE* 

BASJIEAE EXCVDEBAT HEN* 
RICV* PETRVS, 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



CLARISSI 

MO DOMIMO IOACHIMO 
5 CH l LLER O AB HERDEREN, 

infigni, quum ratione, tum ex/ 
perimenris^medicinf Dodo 

n',ALBANVS TORI 
N VS S. 



wmm 



I 



B 



Vltipharrjs fane N ,qtiemad/ 
modum 3 etiam fi nullus ad 
moneam,probius noft^in 
d<cibus,folertcs medicicor 

— — porisuaIuudinem,xgriru/ 

dinumc^gencra fciteuenantur, loachi/ 
mcdodiflimc. Inter quosequide duas 
(nam omncs referre longum; pct J\ pol 
Iinem,f;das carum rerum exploratrices, 

nccadc6faIIaccsnuncias,numero:Ex/ 
quifitamdccordis &arteriarum percuf 
fibusdodrinam,cYexadam retrimenti 
ucficsr cognitioncm . Qua? utracp ad na/ 
turarnm difcrimcn,& morborum fpeci/ 
csnofcedas utiliflimaetnecefforiafunt. 
Quibus nifi tnedici ad pratcntandum 

a i iter 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



INTERPRETIS 

iter Scipionis modd iugtter titatur , perf 
culum eft,ne haHucinantes,perinde atcp 
oculis capti 3 undi$ impirtgat,Qpod,ut 
cft mcdi cis turptflimum,ita cft langucn 
tibus nthil damnofius, quonia illlfru 
ftrati,cum ruborc ingcntf turpiffime tn/ 
tcrdumardibus etjciuntur:hi ucr6 ft non 
effcruntur,dolores tamcimmcnfos fub 
eunt. Percuflus quippc ar tcriarum prjct 
puccaloris &algoris uim in (pirittbus: 
Loriauerohumoruquantitate&: quali 

tate,ficutialui retrimenta ucntris conco 
dioncs 3 crudit^tes^,dctcgunr.Pulfuum 

porrhfr difciplina Phtlarctus hic nofter 
perluftratts plurtbus ac dtucrfis mcdici/ 
nxatuhoribus,qua alt) utxmultis uolti/ 
mintbus qomplexi funt , in rcdc 
git: Vbicp quod erat exqutfitiffimum SC 
rci maxtme neccflariu,apismorc,dccer/ 

pens.adeo fclt<itcr 3 rit fpcs fit, piu fed o/ 
rcm j artisqjmedic*tyronem,tnhocar/ 
gumcnti gencrc haud ita multuxJcfidcra 
turu.Galcnus quippc mcdicoru «•^♦«1« 
fermfc,adamuffim qutde,fed pluribus li/ 
bris quaplcrifcjliccat cuolucrc, Sf arga 



tius 



15 




EPISTOLA 

rius quam pofli c a quotus inrelligi, quu 
per (eftt ciftaalis de puliibus tiadatio 
fcri pfa,Dc urinarum uero fcientiaThe 
ophilus omnip pnmus exadius difpu/ 
tare cocpir^ omnibus brcuirer, quaf! pe 
nicilIo,fu/s (ut aiunr) coloribus graphi/ 
ceexprcffic.Nam qui anteipium florue 
runt,de urinis negligeter abiqp omni or* 
dineconfufum quoddam &'profundu 
chaostradiderunr 3 quemadmodum lpfe 
in operis pracfationc admonuic. Quan t a 
autem Aduarius qui palmam in eode 
fcribendigeneremeruir,TheophiIodc/ 
beat , liqutdiffimc con ftabit ci qui utri/ 
ufcp monumenta fedulo euolueritSunt 
prxtcrea inter huius noftrx kholx <pfef/ 
fores ,ocuIati,ft drjs placec, urinar 0 fpe 
datores,fed potiifimetriobolares quida 
circumforanei Lotiarij,qut dodtrina dc 
urinis tutiorem dC promptiorem eflc ai / 
ferant 3 quod ea fub afpedum pmnia f o 
nat,quam dc pulftbus fciedria,qua: rcm 
omnem taclui comm»ftc 3 quaii fatilius 
fit uifu quarri taclu tudicarejpfedeper/ 
cufllbus difcipkna ut £craorc tnuko,tta 

a $ & 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



INT E RPRETIS 



8C difftctliorem iudico . Requirit enim 
fyncerum intelIeLtum,manus renetrirm 
(enfus,et attencioem acutiffimam^qua?, 
miffa manu in carpu m^motuum et quie 
tumtntcrualla, &C fpaciorum tempora* 
craffi tudtnesc^ interuenientes , &C cxtc 
ra quxad eam rem (peftant,amu(Iatim 
metiantur. Vnde certiorcs corporis dC 
spgritudtnis not^quaexfolius retrimen 
ti ueficae contemplatione ciiciuntur. 
Semper cqutdemextremam efledemen 
Ciamputaui,totum homtnis habitudi/ 
nem,omnilque morboru genera uel> 
Ie e lotfo conicda t ijpo ft habita , quar prt 
or efle debec, quac de pulfibus tra&at fci 
cntt3.Sed,ut fummatim expcdiam , qut 
uframcft diTcipItnam de pulfu & lotio 
caHuew,ea ad explorada rnorbi tudicia, 
ct praruidentiam,uel nihil,uel perparum 



(in qualiodiefola uulgusmedicorum fc 
excrcct) fcicntia citra alcei ius^quac in pri 
mfs dtfire nda crat % utitur,inftniti errores 
comttanair. Proinde hoice in tuuentutis 
ufumiiurofquelibellos Latina oratione 



certefu 




10 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




RERVM 

MEMORABI LIVM 

qux paflim hoc libello conti/ 
nentur,index* 
A 

Er ambiens pulfum arteriarum 
mutat io* 

Anni tempora quot fint $ ♦ 

Aquac inter cucem lotium 4* • 

Attertarum pecuilus mutacionis caufli 

folio 15« 
Arteriarum pulfuum difcrimen 17. 
Arteriac quur feriant 
Arteriarum pulium mutat texus 15* 
Arteriarum percuflus dormien tiu 1*. 
Arteriarum percuflurti temperamenta 
immurat *J. 
Artertarum pcrcuflus in acftate 9. 
Arteriarum percuflus mutant exercitia 

foho 14. 
Arteriarum pulfuscrcbri&citati diflFe/ 
rcntia 

Arteriarumpulfus in grauidis mulieri' 
bus. 



Ifi 



I 




I N D B X. 



Aurea lotia 



B 



4f 



33. 
4*. 



Bllis rcccptaculum 
Bilis atra 
Blandus color 

C C . 
andidum Iotium 45, 

Candida urina figmficat concocSionem, 
tnfirmam 

Candidi lcoloris in urinisdi/fercntis^tf, 
Caeruleus color in urina 
Chryftallese urinx 

Colores obferuandi in lotio 
Coloris prafini (pecics 
Color umdis 
Calidiores mares 
Colorphaenicos 
Colorum in urinis differenti* 
Colorfabcroceus 

Colorum &fubftanttarumurin3t con/ 
iugatio 51 

D 



4P« 
4*. 

4<r. 

5t, 
5o. 

4«. 
45. 
4S* 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



I N D E X- 

E 

EMphraxcs 
Erythra 



4* 

4S. 



TT^ ocmma: frigidiorcs 4. 
Jj Fufcus color lotij 50. 

s~y Q 

Vjf Laucus color 

H 

TTlppocratisIaus 
J^Hycmcfumrariorcs pulfcs 

IVucnumpcrcuflus in artcrijs 
Iocinorismorbiprztcr naturamfri/ 
gidi 4»» 



4*. 



T Icnis officium 35» 

1 v Liuidos urinar color 50* 
Loriorum fpccics quare mutcntur» 3*. 

Lottj dcfinitio j*. 

Loiium fubtflis cflcntut 41« 

Lottj porracinus cobr 5o» 

Lotta fubrufa 4S« 

Lotium in fcbrc caufo 44« 

Lotiff 



fcbr 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



I 



I N D E X. 

Lo(f 5 tenue& candidum in quotidianis 
febribus 41. 

M 

j^^Argarodes color 8C (margaro/ 



des 



o 



5» 



4t. 
$< 



o 

almeus color 
Percu ffus a circunft antys 
Percuflus artcriarum perrhythmS to. 
Percuflus Iaborantium in partu u, 
Pcrcuflus tcmperamentoruni 
Parcufluum mutationes 
Phrenitidiscaufla 
Prognoftica ex urinis 
Puerorum lottum fubtile 
Pulfusdeficiens 
Pulfusdicrotos 

Pulfusmagnift: uehementis diffcren/ 



7. 

44. 

I»» 

41 



tia 



Pulfus modcratus quomodo confidcrc 

m 14- 

Pulfu» 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



I N D E X; 

Pulfus diffcrcnti* quot fint t$< 
Pulfustnterddens 

Pulfus fpaimodcs i5. 

Pulfus flu&uans *5. 

Puifus rari 8C fcgnis diffcrcntia t»< 

Puifus ucrmicularts 17» 
Puifuum genera quomodo confidcran 

da *°. 

Pulfus uehcmcna 17* 

Pulfuumgcncra t*. 

Pulfus formicans *7» 

Pulfusarqualttas H. 

Puifus habitudinum 7« 

Pulfus quid potiflimum indicct *4« 

Pulfus fexuum 7. 

Pulfus cauflacfflcicns *5» 

PuIfuumcaufliS^iflfcrcnti» *i. 

RAmalis ucna 35* 
Rauuscolorcum tcnut fubftan/ 

tia coniunCSus $u 

Rcnum srgritudo 4*» 

Rcnum funcflioncs 54. 

Rubcus color lotrj 4»; 



Sanguis 



1 N D E X 




Anguis fynccrus 
_ Sanguisubtfiat $$. 
enccSutis urina 4U 
Senum arteriarum pcrcuflus u. 
Scdtmcntum urinar $9. 
Spiccus color cum tcnut fubftantia in 

urina 55. 
Sudor fub (bmno 45. 
Subftantiaurinztenuiscum ladlco co/ 
lorc 

Subftantia fubtilis 
Subftantia urinae 

TT 
Vrbida urina 

V 

VErboni temperamenti 
Vcrtigocapitis 
Venetuscolor qualisfit 
Vcnacaua 
Vineum Iotium 
Viridia ^ caliditatc proocniunt 
Vrinarum iudicia qut fcripftrint 
Vrinx profluuium 
Vrina tn capitis dolore 




5*. 
4»» 

5s>. 

4*- 

45. 
4>. 
15* 

4P. 
5o. 
*& 
4*. 
45* 

Vnnarum 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




/ fe 



Early European Books, Copyright €> 20 1 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




PHTL ARE- 

TI M-EOI-Ci PR/AESTAN 

TIJSIMI D6 PVLSVVM SCU 
tntidcommcnUriolus pcrUtilis&ncccf 
ftrius. Albdno Torind Vttodits 
tcnftinttrprctc. 

l]Vi haclenus de pulfuutn 
fcientia poflens prodiderut 
ei magna ex parte uel man 
cfs traciatibus, uel exadc 
Jlquide.exornatocft fcriben, 
di artiricio,f*d prolixioribuscerte loais 
fem ipfam expI/cauerunr.Nos ucrocSn 

f!?rr n ° nCl "S l,,,ta °^ c '°n's concmmV 
tate.fumma tamen fidecYdifigentiami 
raq, breuitatefqup memorix, quxdoce 

mus haiiddfficulterinhxrea-t/ouxcun 
que de pulfibus fcire f,,e, it neceflanum 
in compendrum redigcrc,cV eau:m rerg 
Horem tanquam per capitaccnfcnbere 
fufccpimus. Ouocirca ubi ,n quindue 
parteis , quafique hypothefes omnem 
quxadpetfcciampulfwum notitlaro ac 

A tinet 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuesf LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



t PHILARETV S 

tinet tracSationem difpefcerimus: Verbl 
gratia; in percnlTus finitionem,utilitatis 
eius commemorationem 5 artenardefcri/ 
j ptionem,eiufdem nocabuli etymon, SC 

cauflam^ ipfius denicp inftrtimeti hoc 
eft met* fpintus originatioem ;Primum 
(diuina annuente utrgula) eam partem 
quac de fmitione percuifus eft, aggrediV 
amur. 

Depcrcufiusfinitionc Cdput h 

QV6 dilucidius intelliganf ca qux 
depulfuumfcientiahoccompeni 
aioioexplicare decreuimus, confeftim 
ab exordio,qutd fic putfus definiendum 
eftPercuir^igitudiu^ut Graccidicut, 

cordismotus &artera?um eit 5 qu| 
n^ZtU fecundum difparationem & contracftio 
^ nem (quarum hanc &*&P,ttfom 

nuncupant Graccijad refrigerandum in 
fitum feruorem , dC difcutiendum pro/ 
pulftndumqj excrementa fumida, *di/ 
tur.fiue , ut ueteres Grxcorum Medici 
qiiidam diffiniut oratione Graeca*? nfit 

Hoc € ft;Percuffu5cftintemio8Cremif 

uo 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



t>B PVLSIBVS. $ 

fio indiuifibilis arteria: & cordis.Eft au/ 
tem ./W* artcria:fubIatio,diUrariocp. 

uero arteriaE f a b ml fllo 8£ con ✓ 
tracfro. 

Dcufupercuf.uUmdrteriarUm Cdp. tr. 
IH Rucfius uero QC opportunitas per 
P cuflutim , duplcx eft,refrigeriurn 
lcilicetnatiui caloris perimmifium fpi 
ritum 5 eiufdemcpper emiirum hunc pur 
gatio,fuperfluitate fcilicetad fumi natu 
ranv prroxime accedente profligata ♦ Irt 
diaftole enim,hoceft fublationc arteri* 
fubftantia quxdam artrahitur.ExpIicata 
nanquearteria refrigeras acringreditur 
quirefocillat uitalem firmitudinem.un 
de & animalis fpiritibus oboritur. In fy 
ftole, ideft comprafllone conuenientl 
bus ad cctrum extremis arteri^id quod 
cx humorum dcuftionc in toto corpo 
retanquam fumofum excrementucon 
tractum eft,eliminatur dC cxcernitur. 



4 PHILARETVS 

Qtjjid &Ytcrii } <{ui& ucttd. 

Cd f ( Ut III. 

A Rtcria eft corpus in fongutn por 
j£^re(3u,ceres inftarcanalts,ac finuQ 
fum, - *'' r ''«ideft duabus cunicis contex 
cu excorde propagnu & tn ftngula cor/ 
porismembra diftribucim dtffuitim,-ac/ 
ris&fpiritusnaturalts abundanttonsire' 
ceptaculum 5 mixti cum pauculo admo> 
dum fanguine.Inefienim arterijs agita 
di facultasperdifparationem cY concra/ 
dionem,quo inde cordis fumida euapo 
ratio comparctur,cY partibus ca:tens fpi/ 
ritus infundatur.Venauerofpiritus ua/ 
fculo fimilisfanguinis eftreceptaculum 
cum exi^uo nacurali fpirituconfufi* 
Dc cthymologU Artcna* 
Cdput IHI, 

A P T» f f« fecundum Etymologicos 
adpcllata eft **f |Tfl r h«'v« *»fi*r* 
quod eft 3 fi cterbatim tnterpretcris 5 ab eo 
quod feruet aerem ac fpfrirum naturalc, 
uttalemue, Aerisnamq?ac fpiritus(ccu dt 
ximus iampridem)conceptacukim eft 
in quo habundanuor fpiricus fang' lioii 

ue«o 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DE P V L S I B V S# * 

.ucromulto miausconfiftit. 

MetWim 7 uemYumq; origo fintesue 
^put v. 
A ivferf 'ara a leua cordis fibra , qu* 
adhortaadpellat, bipartito ramo 
ortn ccrfum cft, Quorum aicer qutdcm 
percxtcrauiiceriii.rerna deorfum uer/ 
jus di piicipropagine in dextram & fini 
Jtram ad coxendices ufque & pedes 5 di/ 
gwscp pedfi dcfcmdit.A Iteruerd fur/ 
fum ucrfusporrigitur 3 &:ittdem (plTam 
duos rmos propaginc mox addextrani 
oc h niftram per brachia i n palmas ac ca/ 
puttendir, 6tisqui adcaput protendit, 
conf htuit arterias ad interuallum auri/ 
um,quas Grxcorum medijci v«j> Jr,^ co 
gnominam.Qu< uer5 dexcra /iniftra m- 
que inrrinfccus perreptat , per alas ad 
brachia,&flcawmhrachij cobitofue ad 
cxnmos ufque palmarum digitos perue 
mu Carerum in hoc commctariolo tam 
compeiidiofo animus. eftad prarfens, 
i^uurn^dtatione, &dignot(oacs coru 
* cauflfa denfcp ftrtdim : fummati mcp 
.confcnbereApoftcns tradere. 



PHILARETVS 

pcrcuffuum mUtionihus. 
Cdput VI. 

TRiphariainanimalis corporc pul/ 
fqs mutari folet generatim,( multi 
pltcia cnimfunt fpcciatim mutatiois ge/ 
ncra) Primananqjipforummutatioex 
caufla naturalifit, Secunda non natura/ 
lis quidem, fed nodum prsr ter naturam* 
Tcrtia prsrter naturam exiftit.Quemad/ 
modum cY cx marium&foeminarum, 
atatibus.Prxtcrea 6C csrteris id gcnus co 
iugatis, mutatione fubtt.Mortaliu cjuip 
pegenqs(quodueica:co pcrfpicuu eft) 
inaiaresdilbefcitur&facminas, atqj ih 
lorum fane,altj tempcratur* caltdiorc, 
aln uero frigidioris tcmpcramcnti cxi/ 
ftum\Etilliquidem graciliorcs natura, 
cV macilentiores : Hi uero obefiores ma 
ciscKCorpulcnti>ftuecarnofi fa nt - Atc P 
fn uniuerfum maribus fcmpcr legena 
turc plus infiti tum caIoris,tum roborts 
quammulicribus inditum effe rcs ipfa 
declarat St slatnitat, 

?uuu$ 



DE PVLSIBVS 7 



Vulfus fexuum. 

Vlri igtrurpulius magna ex parte 
non tmuria ciratiores , maiores, 
longequeuehementiorcs acdunt, 
Faeminae uero,ut frigidioris narurae, far/ 
diores,exiliores,&' non parum languidi 
ores^arreriarum icflus habent. in ucrifc 
queueroputamanbus ac fceminis pro 
temperamenti tenorcplus minusinten 
to 3 percuflus quoque arceriarum plus 
minusue intcnduncur. 

Tempcrdmcntorum pcrcujfus* 

CAlidioresenimuero natura gcu// 
fum ufque maiorem, citatiorem, 
dC uehementiorem xdunt .Quoniam in 
calore (emper promptior agilitas 5 &: mo 
tus Ioge cita tior. Frigidiores cotra 3 mi 
norejefiriore fiCnoadeo uehementeji/ 
quidein frigido gpetim qu^da, ut iicdi 
xerim,eft tardiras,egerrimaqj mobilitas 
Vulfushdbitudinm. 

VTrifqueporrho uiris inquam 3C 
muheribus.alius atcpalius eft,ut 
uidecur ,corporis habitus, Ve^bi cauifa, 
Macilentus dC corpulentus, 

A 4 ln 



PHIL ARETVS 

In Macilcntis gracilioribtfsue pcrcuf 
fusacduntur ma*orcs,longerariores 3 cC 
h aud rnulto uchemcntiorcs* Corpu/ 
lenci uero mtnorcs , crebiores 5 et langui 
diores artcriarum percuflus aedunt.Hoc 
itaq* modo riercuflus natura mutantur, 
fercuffus k circumllintijs* 

REfpicienda quoqj in pulfuum ex* 
cta dignof lpne dC fohcitius etia ob 
feruanda funt coniugata circumftantig, 
uerbi cauiTa:Loci 3 tcmpora anni,actatcs, 
& conftiiutioncs parficulares, De anni 
f taqj hons/uperquibus prxcacterisdif/ 
fercre inftitui 5 3d hunc fc modum habef, 
finnitcmporAquot. 

ANnttemporaquatuor in parteis 
a uctcribps diftributa funt. Vcr fci 
licet, Aeftatem, Autumnu, &:Hyeme* 
Q^iorumduouti9,Vcrncmpc 5 & Aiu 
tumnus boniteppamcnti. Cacteradup 
prauac temperaturg^exiftunf, 

Vcris drtcrwm fcrcuffut. 

VEris itacp ct Autumni tempeftate, 
cordis & arteriarum motus 5f ppter 
temporum qualitatistempericmmagni 

pcruc 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DE PVLSIBVS > 
peruehemetescj?,fi ad reliqua teporacon 
feras,non immerito arduntur, Cclcrira/ 
rc uero dC frequetia medi'ocres,fdcJ fcm 
per iaxtaxtatem proportionem, 

Affkth percujjus. 

PEr Acftatem uero citatiorcs ardun/ 
tur percuflus ct crebriores 5 idq? fem 
pcrpro unaquacp xtateneceflltaremip/ 
ducente 5 proptcr ambicntis nos extror/ 
fumacriscahdum ftatum* 
hycmjs pcrcujjiit* 

PEr hyemis u£ro tcmpus animan/ 
tia percuflus habet Icntos ac raros, 
proptcr aeris nos ambictis frigidu ftatu 
&{ quarindeconciliatur ftriduram. Atcp 
hunc in modum pulfus pro temporum 
.rationedifferunn 

Fulfttt pro rcgionvm lurictdte. 

IVxta regioncs f tidem pro uniufcu/ 
iufcplocitpmperamento arteriarum 
percuflus mutantur. Calidiorfiquide 
regiomaiores 5 &: citatiores arcenarum 
pcrcufllis,ceu Aeftas,cfficu . FrigidiV 
or contra,minores & lenn 0 res 3 tanqua 
HyemaIibushoris>pulfus reddir. 

A 5 TemperaU 



u PHILARETVS 

Tcmpcrata ucro rcgio perinde atq* 
Ver 3 magnos dC uehementes artcriarum 
tdusxdtt.Atquc ita quidcm iuxtaregi/ 
oncs uariantt 

VulfuSftdriet^fecmdum deris circwn* 
dxntis nos ainftitutionem 

ALtj porrho aeris nos ambietis fta 
tus , haud aliter atquc anni tenv 
porapulfus uariant. Fcroidi quidcm, 
fcruidis annt tcmporibus^gclidijgchdis, 
mcdtj,medtjs, proportionc reipondent, 
Et adhunc quidcm modum aeris quali 
tatcs pulfus commutant. 

Singuldrum zutumpcrcufus* 

IAmoportunu fucrit dcactatum quo 
quepulfuum mutationibusucrbafa 
ccre, Si setatcs aliquo intcr fc dtftnV 
minedtffidcnt.interpercufliis quoquc 
carum non nihil uariati difcriminis in/ 
tcrcedcrc confueuit* 

Pucrorwnpercujfus. 
Verorum nanquc,& rccens inluc? 
I aeditorum infantum pulfus cttatior 
cli^crcbrior kcm&C languidusjuxta 
magnttudtncm ucro , & uchemcntiam 

mcdiu$ 



DE PVLSlBVSit 

medius. Citatior autcm eius actatispul/ 
fus f t,quoniaminea xtate calor natura 
lis in fubftantia habundar* Crebrior 
eo quod caliditas m pueris tuxta quan/ 
tit tem redundat. Languidus , propter 
fubimbecillam eorum quaficp langue/ 
fcentem adhucuirium potentiam» 
Senum pcrcujfus* 

SEnum uero arteriaru percufliis $dl 
uerfo Lentiores dC multo rariores 5 fi 
conferas ad pueros, exiftunt, idcp ob 
eius artatisuireisiam exhauftas 5 & im/ 
becilks, &C quod annisjcontraxerunc 
fngus. 

\uuenum percufju$ 4 

EI uero cj intra hos confiftBt,hoc eft 
florenteactare(Gracci •^«✓t (K «, uo 
canr ,) pulfus maximos, 8C uehementif/ 
fimos 2cdunt,propterea quod uiribus 
longe ualentioi ibus , quam uel puer/, 
uel <enioconfe<3i 3 prxdm funt. Com 
parimodo & hominum temperamera 
pcrcuflus arteriaru 5 temporu conftitu 
tionibus qualitatibuscp mutant ,ambies 
Ctem oos gcScp ftatus &queadmodudc 

monftratum 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



u PHILARETVS 

monftratumeft,tontinensin(liam tcm 
pcraruram transfert contentum, Ad huc 
jgitur modum pulfus prosctatum ratio/ 
ne k hab.cn t. 

rGriuiddrm mulierum pcrcujfu** 

VTcrum porrhogcfanr,esfcemm<p 
percuflus paruos 5 crebros 3 &cita/ 
tos xdunt. Partios quidem quod uires a 
conccptu non nihil jnolcftat£ dcnciun/ 
tur.Gebriuerp SCcitati, propter ango/ 
rtm quoinuentre habences tcntantur, 
ftproptcr fcetum conceptum. 
Vcrcujfm Ubountium m pirtu* 

IN partu ucrb maiores, crcbriorcs, ci 
tauorcscp redduntur pulfus.Csrtera 
iuxta naruram fcruant.ltac6ceptus,8£ 
partus pulfuu m i mmtitationc faciun t. 

Pcrcuffus dortmcntiwm. 
Q^omni quo;Cp,& fi naturales, Arterra 
j3 rumramjemotioncs immutat.Inter 
iomnuetenim percuflus fefnpmi.nor.es 
ct languidores nunr,idcp ex euideti cauf 
fa.Quod utdelicet natuwliscalor , exti/ 
miscorporis partibus rc^cftis y inmnius 
pcncuat, &altum tanqua cenuum pct& 

Vcnufjuf 



n 



f3 B PVLSI BVS. i S 

tcrcujfus corum quicxpcrgifiunturafbmno* 

QVi expergifcunfur a ibmno perv 
cuflus a prindpio magnos quide 
ueoemenres, ciratoscp 5C crebros pa/ 
rumq? turbulentos ardunt, Hauduero 
diu poftntediocres,&iuftam fymmetri 
am obtmentes* 

Vcrcupm dliirUm confiitktionum\ 

T^mperarurarpraeterea corporisafcf 
titix d£ acquiiTta? naturahum mort 
pro re nata pulfuum immutauoem coa 
ftiruunc . Nec aliter fane & habiCudincs 
corporisacquifita: ? permdeatquenatura 
les habituSjpercuflus tmmutanr . Nam 
Cenuis 5f macilenrus ft carnofusfiacfiuc 
corpuIccus,percuiTum nacuraf corpulen 
cis obefisueperfimilemadit.SicoCra cor 
puJentus gracilitatem coritrahaC , puca 
cju 3 uel nacurahter corporisrobur afficif 
uel ieccudum fubftanciam alicTuius pr/n 
cipis partis , uel alianefeio (Juaoccafioe 
e jm mofeftance, percuflum enndem ha 
bet quem is qui natura tal/s eft ♦ Hade* 
fiusdepulfibus fecundumnaturarr:. 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



i4 PHILARETVS. 

Dc pcrcufiibus non nJLturdibus. C<tp> Vir. 

OPortunum nunc fucrit de altj* 
quoquc pulfuum mutationibus 
ex cauflis non naturalibusuocaris profi 
cifccntibus. Verbicaula.exerciujs^bal/ 
neis , edultjs ,multi uini, 6C a qusc itidem 
plurimx potu,paucis diflerere. Exerci ta 
tioncs igitur moderata: percufllis rcdduc 
magnos,citatos 3 uehemenres &crebros; 
Immoderatar & fupra laguends uires,fu 
fceptar, exiguos,& Ianeuidos pulfus co 
citant Balneis calidis emciuntur percuf 
fus magni,citati,crebri, &C uehementes: 
Gelidis,exigui 5 lenti,rari languidi» 
Cibanacopiofa reddunt percuflusina?/ 
quales&inordinatos Moderata,pulfus 
concitant magnos, uehementes,citaros 
8£crebros.Incdiaminusquammodera 
ta eduUapuIfiim uariat.Vmi potus iu *ra 
ciborurationepercuflum euariat , aqua 
itidcm perindc atcfiedulia inarquales '8C 
inordinatospercuflus conc itat. Cactera 
cuncfla catcnus perculfum arteriat u cua 
riant,quatenus alunt,uel calfaciunt uel 
refrigcrant ♦ Hunc in modu in caufis no 

natvi 



D E P VLSI BVS. 

naturalibusuocatis motuum arteriarum» 
mutarioncs fiunt. 

Dc mutttionc pulfttum cx caujis prtter naturam 

Percuflufr ex cauiis praternaturain 
mutatioes haud aliceratqjpraedido 
ram euarianones confideraJarfunt. Vo 
canturauccaufii fiueres pmernatura, 
morbus&fymptoma&immoderata oia 
Breuiter enim ftire opoi tet quodnatura 
ltucauilaru qusrlibet &earuquacnona 
runIesdicutur 5 fiimmoderatefiunt,fecu 
dum quantitatem exceflus in id quod 
praxer naturam eft,tranfit. 
QutcontcmpUnddfwt inpulfuttto obrcruntionc 
Vnotttu caput viff. 

QVoties igitur laborantem que an 
tea nunquam oculis ufurpafti(&: 
proinde albus anater 3 uc aiunr,fitigno 
ras)primuminuifis 3 immittiscpmanum 
bi carpum,principio lexum acuratius fo 
licinuscp tecum reputa^masne fitan mu 
lier:Si mas cofidera maris curiofepereuf 
fum : Sinmulier,muliebrem arteriarum 
motum. 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



%6 PHILARETVS 



Moxargrotantts quocpriaturam pcrpcti 
depariter 9£a:cacem; Deinde cempus atv 
nt regionem fadlac^ omnium diligen 
ttflima collationCjCOrtijcc cuiufmodi na 
fueritneceffario in profpcra ualetudinc 
artcriarum percuflus,Tum uciqueada/ 
muflimfaciledepraehendes mutationis 
percuflus prarter naturam fa&x quanti 
taterrt, 

Ibepulfuumgencribus Cdput IX. 
TT Abcntur autcm percufiuum gcne 



■7l ra deccm quorum primum gcnus 
fecundum quantitatem diaftolcs «noem 
dimcnfionem confiderarc cxpedit.Sunt 
autcm totius corporisarteriae dimenfio/ 
ncs trcs . In longum fcilicet altum,& Ia/ 
tum.Haud abfarde igitut quicunquc trf 
nadiftincflionepariter fecundum longi 
tudt nCjIatitudinc 5C altitudinem mediu 
modumexcedit,MagnusadpcIIatur,Di 
cunt itaquc in ftnicione, Magnum pul/ 
fum efle qut tripl ici dimeofioe fimilitef 
fitinflgniccraucflus < 




fcfttf 



3 



i0 

s 



DE P V L S I B V S. 17 

Ecfecundo pulfuum gencrc. 

ALterum gen U s percufluum fecun 
dum quantiratem motus artcriae 
m diaftole & fyftole id eft dilparatione 
CC contractione confideratur. Habetur 
aurcm nonullac huius gcncris pulfus di/ 

uerritates:Quoni3meftcVcicatus 3 cVIen 
cus,cVmediocn's. Eft uero citatus/qui ar 

tetiamometodilatata quatifXetus qui 

longotemporis /pacio modkamterca/ 

pedinemouetur, Mediocris quimedm 

ad unguemobtmet. 

Dctcrtio pulfuum gcncre 

TErtium uero percutfuum genus fc 
cundumroburuirrutisarditur, idrij 
triplicidifferen tia . Na eft aut uehcmens, 

autIaguidus,autmcdius,Crcbritasnan 
que fmc frequentia 5 quotiens magnitu/ 
dinem accipit, pulfum uehementem ac 
ualidum reddit* Quum cnim uirtusma 
ximcregnat^pulfus uehemcntior effia/ 
Cur,atcp ediuerfo. Eftautem pulfus 
hcmens 5 quadotangentis manus ualidc 
repcIIitur.Languidus qui inualidc imbe 
cillu kSb xdicMediocnsuero qui media 

B feruac 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



It PHILARETVS 

feruat propordonem ad mrunque q uf 
naturalisdicitur. 

Dc quirto pulfuum gcnerc* 

QVartum percufluum genus eft, 
quod m coftituttone organi 5 nem 
pe aneri3c,uerfatur.Sunt uero huius quo 
que gencris difflrentiar tres : nam i nftru 
mento rigidiore quam natura exigat,pui 
fus redditur durus,fiue afper: Eodem au 
tem molliore, a mollicie nomen iot titur 

pulfus^ uocicatur moilis:medium in^ 
cer duntiam dC mollicicm quodammo 
do obtinente, moderatus feu mediocris 

efficitur. 

Dc quinto pulfuum gcncre. 

PErculTuumgcnusin ordinequinrfl 
fecundum quieds quantitacem per 
penditur. In quo creber prscipue dC ra 
rus confiderandus eft Puntfu enim te/ 
poris quiet!Screbrum 5 longius uero tem 
pus intercalatum rarum pulium cmcit» 
Defexto pulfuum gencre. 

SEcundumxqualitatem & inxquali 
tatem fextumcenfetur in ordine per 
cuffuum genus . Obferuatur autid qua 
inimocmnm pluribws percuffibus^qd 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




D E PVLSIB Va 19 

fiftematiconuocatur.Inuno quide 5 ccu 
<ncaprizmte;In piunbus ucroconfiftcs 
uocar ur inarqualitas . Cscteri m una qua 
cp inxqual irate inordinatione fteri opor 
ter,quemadmodum in omnibuSjquoni 
am arteriacicflus uel decidit iiel intercid»t. 
Idquod folet uiribus altqua excaufla 
deieftisaccidere. 

Defcptimo pulfuumgcticrc. 

SBptimum gcnus percufluum fecurt 
dum plenam ordinationem/inordi* 
nationemcp efricitun 
Inciib namq; inaqua!i,percufius arqua 
lisft.Inaequalis ncro fccundu periodos 
tnordinatus, Contemplatur autem quu 
tn uno artenaru motu, tum in piunbus» 
De ottduo pulfuum gcn c rc ♦ 

SEcundum plenumacuacuumhoc 
cftpro artcria- figura & replctionis 
quantitate odauu gcnuspulfuu confide 
ratur,fingula nacp uafcula uel plena uel 
uacua cenfen tur. Eftigiturplenus 
qutarteriaoftcditi7^idioie 5 undofamqj 
eius in humorc copreflione, Vacuus uc 
ro quiarterizexcitatione bulliente faor 3 
ica utfub digito inanitatem fateatur,' 

b % 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



*o PHILARETVS 



N 



Denono ^ulfuum gcrerc. 
onu genus percuflum grhythmu 
fit,in quo tempons proporciones 



ad tempas metiuntur. E qua re pulfus 
dcficicntes cY intercidentcsdepraehendu 
tur.Eft uero deficicns pulfuSjinquit Ga 
lenus,in quo non ad binos modo 3 ft:d ter 
nospluresue percuflus tmmobilisperft 
ftitarterta. Intcrcidens autcm quil poft 
duos icT:us,pcculiari ordinemotioffu,un 
demedia tntercidit percuflio, 
Dedccimo puljuum gcmre. 

QVoniam autem calor quiin corde 
co nrmetur per uniuerfum arteriat 
corpus diffunditur lnibiqj euidcnttus ap 
paret* Decimum quoque pci cufluu ge/ 
nus prardictis artnumeranL f n quo uticp 
per tacflum materia-quacfubeftcorpori 
qualitas perpend tur b uerbicaufla,male 
tcmperacacY mordax. 

Summd dccem gcnerum pulfuum. 

COnfiderat tgif in pulfuumgeneri 
bus,quancitas 5 mocio 16 ^itudinis, 
uirtus , qualitas > motas fpiflitudinis , 
xquahcas,ordtnatio ? plenitudo,c,oncor> 

dia 





DE PVLSIBVS. 
<fia rhythmusue 6C cafor. Dcinceps mc, 
morandum nobjs u-dctur, qux nam fint 
pcrcufTuum cautfc cV differ entfc. 
Dccaujiis o- dijfircntijs (ulfuwm 
Caput XI, 

ENumcratis fam dccem percuiTuu 
gcneribus caufTas eorundealiquas 
ci,m o.ffe, enujs fuis ,tr,bus,quod aiunt, 
ucrbisde,nceps perftrirgcmus. Nam ii 
2, 5^ am harum ,-cru nottciam hau 
*ire defiderer, is fcdecim de pu U u um nc 
gocio uofumma exaiata non ignorct 
q^coiulendaarbKror.Nos uer§ breui 
tatis ftudiofi ,cum deiectu modum fcr/ 
uantes fummamrc.certe ncccifana: m 
a; Ctum red !g cre, cV tanquam percapua 
difflrentias al.quot eauftaso) puliuum 
recenfere mftiiuimus. 

F Q»<e motus artemrum uu'T*. 
criunt humani corporis arterie ad 
tcmperati caloris,cii in corde . tum 
m cctens partibuscorporis tuteiam. 

S Saltusac pcrcuffiv dicrimen. 
Altus cV pccuflushoc dirimuntur 
diicrimine.Quod faltus.propter in, 

B J cidcntem 



xt 



Eorly European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



IM PHILARETVS 

ddentem fpiritum toto corpore xditur. 
Percuflus uero perfundhoncsfpiritah* 
potentta: in folis artertjs concitatur. 
Vuifus mgw O uchcmcntis 
dtfjircntid. 

PErcuflus magnus a uehementehoc 
diflidct,quodm3gnus arteria inlo 
gum, latum &profundum dilatata,tri 
bus dtmenfionibus perpendt tur> Vehe/ 
mcnsuero motu/ualdenancg ferit)pro 
inde uirium robur portendit. 

Vuifus crcln v ciuti dffircntU* 

Diflidiumtnter percufliim crebru, 
& citatum.incontinuo confiftit 
atcp difcreto. Crebcr enim arteria non ni 
fi momentoquiefcente quafi cotinuus 
eft.Cicatusueroquum arteria modico 
temporedilaratafiu 5 difcrctus:Perinde 

ato^ ft quis ocyflfime uolet ac fubfiftat. 
Vulfus TAti fegnisq; difcrimen. 

PErcurtusrarus &tardus hoc difli/ 
dio dinmuntur.Quod rarus longi/ 
ore quietis fpacio i nterpofito,imbeciliita 

tis tndsx eft,ex tnfrrmiore nancg rqbore 

pro 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DE PVLSIBVS is 

proficiTcif ,&f proindeplus ancipit/s ha/ 
bct difcriminis: Lentus uero ex (blo ca/ 
Ioris defedtunafci folet. Rarus autem 
uiresmaximedeiccftas fignificat, 
Quotndm m d-jpdrdtione fitnt 
pulfuwn ditfrrcnti*. 
ErcufTuum ftcundu diaftolen,hoq 
I eft dtlatationem artcria:, ocflo funt 
diiHdetes fpecies. Puta magni tudo, par/ 
uitaSjUehementia^remiflio^eleritaSjtar 
ditas,duricia dC molltcies. 

Qui ndm v quot pulfuum 
fint indics 

Iudicium pulfus in duobus 5 fenfu ut> 
delicet & intelled:u fitum eft.Senfus 
entm prxfentiatudicat. lntellecfiusuero 
praterita&futura* 

hjfittrices pulfus cdkjpt 
: quotfinu 

T) Vlfiwm arteriarueffcdricescauflsc 
J[ tresfunt,Vtrtus nempe quat cor 
pus mouctfpintus femita:. Et utilitas 

B 4 proptet 



Eorly European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



14 PHIL ARBTVS 

propter quam mouctur, dC inftrumentfl 

obtemperans. 

Qmd potifiime pulfm figmficct. 

PVliusartcriarum primu dC omnifi 
maxtmeuim caliditacis , frigidita/ 
tisc£ in fpirjcibuMndicant. 

Quot modis confidcrctur pulfus modc 
ratus ucl immoderatus. 

PErpenditur pulfus quu moderatus 
tumimmoderacus 5 quadrifaua,iu/ 
xta nempe magmcudine, celericate 5 i\C/ 
hementiam 8c lecundum crebritatem. 
Qttidbtnordimto pcrcujfits difiidcAt puU 
fus i!ueLjii&l:t. 

Dlfferunc tnter iepulfus inarqualis. 
SC inordinatus. Quoniainaqua/ 
lis ln uno pcuflli ftt^dC ceu,demonftratu 
eftpride 3 inplurtbus quocpco/iftir. Vel 
enim inunamoc!o dilpajauorc,ucl in 
plurimis cdgregatis, N uncupaf uero ca 
dem ina?quaiitas confiftcns in multf tudi 
ne pulfuu confiderata. Inordinatus aute 
pulfus fit fecundum rhythmon. Veluti 
fi treis magnas percudiiones &unam ex 
iguam,comitatuur duar ingentes.Eftau 

tem 



DE P V L S I B V S m 

tem Rhythmusordo cV lext( mpciti, n 
quibusfpirituumcanaies mlurgunt 6C 
concidunc 

Quid difidcantab Intcrcidcntibui 
pulfu$,Dcficicnta. 

PVIfus Deficicns & Intercidens no 
nullofaned/nmui t interfe difcri/ 
mine:eo c]d Dcficics ex tnaiore uirifi tm 
becillitate oriturA meo inteidu omn f 
motionc amifla 5 immob!iis permanctar 
teria cV maius de-rtmentil indiczt , extre 
mum nempcpotctic iaptumJntercides 
uero pugnante & re/iftentc corporis ui' 
ribus,feipfasexcitantibus fua fponte ad 
repeilendGconnana 5 & minus demmen 
tum arguunt, 

Difcrimcn intcrptdfum Sptfmodcn 
ZTRdmofum quiffabwndwnuc. 

P Vlf ilS* r-g*<r,uuJit &C nkuvaMi quOCftill 
ter fedifterut \ Qiiia ille uafculu fpi/ 
tuus ad fidis tent ? inftar cxtendtt.Hic ue 
ro dcxtrorfum 3 finiftrorfum<p transfert» 
Qui nam fidnt iclus fluftudntcs. 

PErcuflus flucruaates fiunt ex ha« 
bundanti humore contento , ternl 

B 5 taro 



U PH ILARETVS 

tam fpirtt js diducentc, gtndecp in aqua 
tntercutequa Iwi^ cognomi nanr„ 
Quo dtftcnt intcrje Durotm V 

EercuflTus qui a bts fertcdo fwjint 
I ideft bts pulfims uocaf ,fiO fl 
hoc eft Capri zanze > hoc inter te diffe 
tunt, quodhicinfurgendo Stfcxtollen/ 
do,fed aliquantulum inrerciiustdeinde 
citatus differentes motus efficit» Ceu ca/ 
prea,a Graccis ^ adpdlata, quae falt 
cns Imer pedibus fiibitmis in aere,& al/ 
terum lubitumlonge cttatioremfaltum 
perpetrat. Edtcur autem is pulfus uku 
bus humant corpons angore preffts ,8C 
molefta quapia cauflaoneratis* Diero/ 
tus uero bis qiudem unagcuiHoncpul/ 
fat,fedimpari ccleritatc : incipiens enim 
citatior, deftnens uero tardior eft Fit au 
tcm talis propter duncicm inftrumcnti 
feriente, 8C itemm uiolentcr reuerberan/ 
ce fpiritu iecundum idum abfoluit, que 
admodum in tncudibus mallci percufli/ 
oncm reciprocant, 




Early European Books, Copyright© 2012 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




IK 



m 



DE PVLSI B V S *7 

Qgo d\jkt db formtctntz uextmcu* 
Urit pcrcufius. 

PErcoflTus id eft uermicu 

iarts aformicate( qui Gixce. mh* 
ptif^ uocatur) co diftat. Quod uermicu 
laris q u idem quandocp conuertitur f dc 
mutaturqj in melius & amplius eius pa 
tet inxqualttas. Formicans uero uii tute 
deieda & prorfum inter mortua arditus, 
&inteiitunrpracnundat. Atcp haec 
quidem in pracfentia de fimpli 
ci cordis & arteriarum mo 
tu pauciflimis perftrin 
xifle l ufticiat 



Co mmentarij Philaretidc 
pulfuum cognitione 
Rnis* 



Early European Books, Copyright © 20 1 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



THEOPHI 

1*1 CELEBRlS MfcDlCl DE 
E X A C T A RETRIMbNTO^ 
ruwucfic* cogwtioneuolumcn, Fcr M* 
hmwm Tortnum Vttodurcnfem 
Latimtatc Donaum* 

Rifcosaliquotmultos cir/ 
ca medicinar ftudia mircui 
gtlantes.cYcitra controuer 
liam docftilTimos de urma/ 
rum differentrjs negocium 
aggreiroscfleliquidiiiimecoftat.Q^io/ 
rum omnium Ax^ dC a Htppocrates 
Chous , cuius monimetis facro fan<ftis 
prarcipue infudamtis, pnnceps cxtirit. 
Pofthunc Galenusuniuerfborbi rerra 
rumautorlufpiciendus eande difptita/ 
tion^eadretrimentauefica:fpedante 5 fcri 
bedi^uincia fufcepic, Abhoc Magnus 
medicus unrfapicsDeminarum 
#pnetatedinofccnda,prxccptapofteris 
relicjt fpcciofa,Quos fanc.ob multas res 
jnonakuuulitate inuetas,egregrjs funv 




DB VRINIS. 
tniscp Iaudibus certatim extoiJere, nedc 
os facere dicam conuenit ,& fi neminem 
cx his rem totam 5 ut par fuit 5 attigifle,fed 
inchoatam modo , Sc mancam de ui ims 
difputationcm reliquifle(mulcisfcicu ne 
ceflarijspra:teritis)compertum iit Hip/ 
pocrates nanque Chous circa has res in 
ingilans,parua quxdam certe foeciofa 
quahcp florem huius negotrj paffim obi 
ter modo attigir:Neque ur inarugenera, 
ne^rpeaesjieqrJirTeretias^necpcauflas 
neque ludiciu ac prsruidenrias difpofitio 
num futurarumprxternatura,uel iano/ 
rum corporum , uel ancipitum argrimo 
ni'arum,neque alia mulca, quaenumeris 
omnibusexadadifputatio pofcere uide 
rur,adamuflii»abfoluic. Comparimo/ 

docVGjlenoqi^oquePerg^menfi^inco 
quem **W*r«W infenpjiclibelIo,ubi 
res qujead unnae difciplma fpe&amcar 
ptnn tradat. nefcio quonam pado par/ 
ua: cur* fui tde hacre non cunofius foli 
cJtiuscp difputare,bonam nanque nego 
ti) portionem, uel omnino intacflam.uel 
inchoacam faltem , uel parum denique 

enudc 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



^ THBOPHILVS. 

enuclearamdeurinis 5 ftue genus 5 fiuefp* 
cicSjfiuc differentias conftderes 5 difciplt 
nam rehquit :poft hosdeinde longo tem 
poris tradiu magnus medicus atcp philo % 
(bphus ratioe quidem 5 fed fine pcriculis 
u(u(quae mater arrium exiftit) obferua/ 
tis 5 <cientiamdeurinis pofteristra dere/ 
aggreflusefh Haud abfurda fane diftri/ 
biuioedelottisdifciplinaaufpicas,de eo 
ru dtfferenis 5 cVfpcciebusplus quidda ali 
is fcripfifleuidecur . Dc praeuidenttis uc 
ro&augurijs praefagtjscpCTaw^cw^Grae 
ci tiocauc) qux ex unnis fumuntur 5 plu 
ribusomiflis ? claudam cY ipfus quoquc 
dclottjs arrem tradidit, aded qindem ut 
ad perfeda earu reru cognitionem,a pa 
fteris medicar rei ftudtolts fecftatonbus 
milliadefidercntur, fcfe extricareno po 
tcntcs , abfolutiorem eius rei fcientiam 
indagare coguntur. Neque id,rnea qut 
dcm fententia 5 temere 5 quoniam ex ea na 
futus quisqueac iolersmedicus rededi 
iudica^c 5 cVpracuidere 5 quaficpdiuinarc 5 et 
cx cuidcntib us resabditas , abftrufascp 
conieftiua quadam aflequiad unguem 



DE VRINIS. * 

poteft,fiquide exa&a urinarucognitio, 
fotacp infpe&io, abditas quascp cC affe/ 
<Sas corporis fedes,tanqua in tabula,ex* 
htbet,& temperamentu 5C difpofitione 
uniuscuiuscp,naturalis nefit,an no na/ 
turalis quidejfed nondu coti a natura,ati 
prxter natura deniqj.Nature etenim fuac 
aptitudine acuratusurinaru et (blers inta 
ituSjtam certuSiqua Apoliinis (ut ftcdi* 
xerim) oraculumeft nunciuseiusquae 
in iocinorecxiftit, uirtutis effecfliuae fan 
guinis,c]modo Lbe, a fua funcfiioepraepe 
dicac f Quocirca neutiqua,mco quide iu 
dickyjbfurdu fuei ir,necp importunu,eti 
am fi iplius labore pro uirilimeo,redden 
ch difputatione,exadaomnibus nume/ 
ns de urinis fuiceptui us,queadmodurrt 
tn arduis rebus fieri folene eft , nume iu 
plorauero.lnuocoitacp Chriftum Do 
tnuuim noftrum uerum cV unicum opi 
tulatore cundlaruque rerum liberaliifi/ 
rnu largitdrem,ope fua,du<3uque fuo di 
gnet adefTe conatibus noftris, q[hacq no 
ftralucubratiodignitate exadifllme de 

urma 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



THEOPHILVS 

nadifputationis aflequi & indipifcipof 
fit, quamobrem ut promptiusuoti red 
danturcopotes 3 earationeagamus ♦ Pri 
mum omniu a Loui finitione iumemus 
exordium : Pofthaecdegeneratione Vtt 
na::moxinqiiem locum excernatur 5 2£ 
ubifiatetusliquoris fequeftrano ,doce 
bimus . Ab his poftr*:n:o ad eruendam 
urtnarumabfoJutamdodrinam tngenc 
ra,ac fpecies 8C differenti?>s difputatfo 
nem 3 (diuino fuftragantcauxilio) dtftri 
buemus. 

Hcfimtioncnominis Lotij. 
Cdput i. 

{ Ig-^ l Otium eft fanguints alfoiamcfj; 
(■ jjjl humorum colaaira^ftusue^uel 
ME^^l utalrjquidauocauere,fereaquar 
dam lcdundanna^quam noullidilutam 
&aqueam indigtfant,Neq;defuntqui 
Lotium (aniem fanguinis efleconten/ 
dant. Verum de nominenolim equidt m 
tn prarfens ullam mouerc controuerft/ 
am. 



t) B VRINIS. 



35 



U5 



Df gcnerdtione Lotij Cdput 11. 

Slrn •miociucrisptrtcm uena'W«<« 
a Gr;tcis,Ram:tIis ucro Rhomanis 
tiulgo adpeliata 3 difperfim greprat.Qux 
fortita cft uirtutem effecTtfuam fanguins 
aconditnce na tira. Vbimtcrappar ti-m 
fanguinis/erum cius , hoc eft lotiu, quq 

quege^eratur.Eftucroortuseiushuiur 
modi 5 ubi lam in hcpate uis fan^uinis cf 
fc&uafuo muncre probefundachilu 
fiifceptum in languinem alterauerit, fa/ 
«aeius humoris commotioneturbaue, 
quicquW iliic fubtjle cV facife tranfiens 
fuerit.eftautem id flauacbiiis quxdam 

fuperfluitasinnata^idomncfurfumjquia 
Ieue,petens,in lublime eleuatum a folli 
culo flauarbilis 2 Graxis uocato 

(quiadgibbum iecoris iacet)perpropin 
quum meatum exdpitur,cYad aliquam, 
nimirum,utilitate attrahitur.Si q u id ue/ 
ro fubeft terreftris cV feculenti humons, 
id ipfum Iten,qui eregioneadiacer,per 
fuum meaculurexugit , naturalibus qut 
DufdamtraAoibus finguhsidquod pe 
cuuarcexiftitemulgetibus,tertiuporrho 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



54 THEQ PHILVS 

ac qiudtlutus frrofus humoreft,ca fm/ 
guiac,noduf€qaeftratus,rehnquit:h«c 
renes tande per ucna Graxe Latine 
Cauam adpellata,attrahat,&:in uri n5 co 
paraot, Quscficritauthichaudabfurde 
qutfpia:Numq uid qaemadmoduchole 
dochus hoc cft biliofa ueflkuh, bilcum 
humore,& lie atra bile fanguinis *v*T* 
*«7«idvftfuperfluaexfim siocmoris par 

tibus pcr fuos meatus emulgu t Ita Sk rc 
ncs quocglumbiue huic uilcet i adiacen 
tesdtiutu humorem,& aqueu fuperfluu 
attrahedo ex eode loco,fufcipi at:Refpo 
demushumoremhunc nonocyusafan 
guine fequeftrarijfcd magnaroportuntta 
tiscauflaad mauis uidelicet opusindi/ 
fcfetum a natura feruari.Ramaljs nancp 
nena fanguints, ut diximus 5 effe<flrix in 
firno iocmoris Ioco fica 5 uenae cau* adpel 
larxexri huius cnnuexo adiacenti per rc/ 
retcs&ftamtnofosauofpia^nguftoscp 

meaculos fuggerir.Quum igitur &ratt 
one&fcnfucompertumfct languincm 

Crafiiorftf 



Early European Books, Copyright© 2012 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DE VRINIS. 
crafllons efle fub.ftanti^atqjad.pene/ 
trandum uenulas pra:peduas,afteuft,o, 
resqju.as, fi„ e imped,mento,neptum, 
opushabu,tcom;te ferofa redundanria 

«2 52S in h ° C natura f * 
fn,> „; , '"^?" 1 mdifcretum obu> 

eZ',nr a r nUUate fo ei fu P crfllu » f *"Ie 
cum ipr a f angulSin ^ hoceft ; finua , 

ramacconcauam uenam dilaberetur. 
Vbiuero cademfuperfltutas cummra, 
mum uen* cau* quac fyinx dorf, mcurn 
fcu&Tafummodcorfum progredjtur in 
rcnumcpoppofuo induplice^m S 
nemfcnduurin * GricearluerarS 

f crS T 1 ferrur >P« quos meatus 
a grandtore & concaua ucna aqoofum 

beS S * C ^ ,p ^ ntCS «P^mrenes 
frar fn^S?^^ 0 "''" '^fubftantia 

c IS" H ' Ptr uri ««<"quasG* 
« "V"*/" dicunt, ,n ueficam quar j otn re 

f* «P«c 0 IueftAabeadegen2Juoca1 

Cl inftdlare 



55 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuesI LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



THEOPHtLVS 



inftillarc compellunt. Ac fi fangucn fyrt 
mum Stal unguem abfolutum fuertt 
iauod pcr exacftum concodtionisotttciu 
contin!nt)neceflumelt & rccrementum 
ciw ctiam effc huiufmodi.Sin fanguinis 
cffccliua uirtus afuafundione per occa 
f.onem quamp.am pr*pedit3,fruiterur, 
Ii genus fcrofa fupc» fluitas euadit , qua 
Gracci j; f .ck.homani urinam acLotmm 
adpelIant.Gu.us ctiam re. g.at.a interdG 
lodatenuiulma,candida'¥apparcntJrt' 
terdum uero cumalbo colore crali a t^ru 

diorc euadente fanguine dC impertetto, 
erFcctricefacultatefanguinisiaccte,^co 

cotSioefacfta ueluti crudiore.Vbi autem 
fancuineus humor plus fatis rorretitac 
feruet, cofimilem quoq; fupernutratem 
eff.cit.Proindeexilliuf.nodicauUarum 

oeneribus lotiorum etiam fpecics (n ah/ 
is atq; alias identidem conftitutioncs ta 

ciesqj commurantur. Ante omnia igitur 
cuiufmodi ciTc oporteat lotium natura/ 

le,quod fanguinis ad unguem tacti co/ 
meseft,difletereinftituimus.lnculpatu 

que principio totium ,quod natura leges 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



1 




DE VRINIS x 7 
nuHoexceflli fuperat,nccp uel larum un 
guem def.cit^ ob id narurale uocatur, 
timtione cxplicabimusJnde cognofcc 
turfactie cxcedens ueldeficiens neuti/ 

quamftnum/edillegitnmu&pra-terna 
tura efle* Eft itaq; uaturalis urin* diffini 
ttoeiufmodL 

NoU erfimtio urintfccundtmi nttura & 
opthne Caput irj" 

LOtium crgo fecildum nat u ,a opti 
mumeft.coridiaon.busomn.bus, 
quf iapicntifllmus H.ppocntus defidc 
ra( ;,prgditutn;dtfinit autcm is pulcherri* 

Hocciturmatllainculpatiitseft^nqua 
refrdet^candtdum, Jeue^ xqua | e 5 1 Q/ 

mne tempus. Liquetaute m dcfinmone 
numeiisiuistumdemuconft,re ) ftcoiv 

lequatur,cumfubftantiamediocri&:co 
loredecent, & contenta f UU m locum ob 
tinenc ; Ad huncfcilicct modum : Lotiu 
przcdlcns SC omniumoptimumcftfub 

C $ ftancig 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



^THEOPHIILVS 

ftantiamediocri,fedtmento (qua wWip 
Grxctnuncupant) candido , &Ieui,& 
acquabili, colorei utilum & fubigneum 
(duefuluum fubfuluumcp dicere ma/ 
uis,)quod aliquatulum flauefcat ob ful 
gorem,idqjperlongum morbt decur/ 
ium 5 obtinebit.Galenoquocpihifcefta 

dtjsuehemcti tefteVrtna colotc fubru/ 
ttlofubfuluoue ? & fubflauo^hoceft, re/ 
irttfli rubedinss (Ct reliqux bonicatis con 
dittonesnon deitnt )ceuinculpatilis,p/ 
batur*Sed Magnus Sophiftes ac medi/ 
cus coloremfuiuum ignitumue , &C iub 
Fuluum fubrutilu mue optimum efle co 
tcndk. Nos uerooptimum td ducimus 
Iotium,quod inter utrumq* mcdium lo/ 
cum &C comemperanua obtinet.Quod/ 
cunque uero fccundum aliquothorum 
quatuorplus arquo cxuperar :Vel fi quic 
quam tftorum dcfecerit, uel ab his quo/ 
modocuncp immutatur,id non nacurale 
icd illegutinmm ndpc!lamus,C:rterum 
fuper coloribus & fedementis non eft 
narrandi locus,fcd nonmultopoft de 
ftfdctn fermonem fackmus,Dc iubftan 

tia 




D E VRINIS 

tfa ueroinprcicnsdifltrcmus. 

De di$Yen:ij$fublhntidrumipfws 
urin* caput lau 
S~\ Pportunumetfe puto hic dc ffit 
V_/orumprofufionumue differetrjs 
difputare. Eo quod quau* utimjTm ef/ 
fentia profufio exiftit , aut conftitutfo. 
Subfhntia nancgunnae a Ii u d njhil qu2 
humiditas eft,quam plcr/cp cirea has res 
lapicntiffimis medicac artis ,pfcflbribus, 
profufione, Iiumorcc£corporis nuncu^ 
pare iiifum eft,quoniarn quicquid in ui 
fccribus alrjsuepartibus effundif in ca^ 
dcm ab oculato fpcdaf , uerb/ caufla, bi 
hs dC fanguis.Sunt autcm ciufmodi con 
itJtutionis fubftatig^ principcs diflcren 
t*mtmirum dus, tenuitas&craffitudo 
OC cx utnfcj coftans mediocritas& tcm/ 
perataconfftenria, Temperat* aurem 
cC mcdiocns coftitution^s Iotiuni fecun 

dum naturaexiftcs^nodifpefcif. 6uod 
uero tcnuaf /cindif bifaria. Vel em fbb/ 
tili fubftatia merjf ,fV fubtilis pftftit ,aut 
jningir quidefubtile,fed inde ttsrbefcffc 
lutuletucp reddif C t craiiefci t. Veruil?ud 

C 4 quam 



$9 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



o THEOPHILVS 

q U a hocXjquoma cxtrcmciQCQjqjiiibilc) 

Turbfdumucro effetfum ftL^ratlaw. 
coco<%oni<; mitium portendit. Eodem 
modo craieflcetiudua: funt fpecies, Auc 
cih mincSa crafla exiftit urina,cV tndtfcre 
ta,ut a principio erat,tta manet, ucl mei/ 
turquidem craffTor : craflitudine ucro 
tota infunditur fiftcdo conccdente 5 fub 
tilts efficitur. Ac pnmaquidem quufpe/ 
cfiacur 5 uehcmcnccm humorum pertur/ 
barionemin corpore,cV frmitudinem 
uaciliari, Altera uero turbilentia quidc 
eiufnodi difpelci , fcduirtutis fanguei 
humons efFeArids coquendt ofticium 
refufcitari,clai e ftgmficat. Copukmus 
itacp cum colorc kibftanam&diffintc/ 
mus,quxcxrjfdem ipfis temperamenti 
corporis notx: Quuminhomimbus fe 
c undu natura , tum quomodohbct prae 
ternacuram habentibus, Quoniamau/ 
tem candidus color rcliquos coIores,aI/ 

bis quodaiuntfquisdignitate prarcedit, 
& fubtilis fubftantiarum carteras anteit, 
cumconftitutionc quahtates collocabt/ 

raus 



D E VRINIS, 41 

«mistanquafub unum iugum primitus 
fubtiiis etfenria candidi colons urina, 
^edicamus quotmodisslbus & tcnuis 
calorintelligafur, 

Dc mdicijs cfubtili o' cdndido lotio^ucl tc 
nuK [ubjUnu* V albicoloris 
Caput V. 
T Qtium igicur CabxAis elTenfiaral/ 
I y biqj colons plurima portendir. N J 
fim mortalibus nulla pmer naruram af 
fedioneconftitutis cxti ema cum tenui/ 
tate 8C candorc lotium appai eat, pi xlar/ 
garn mgurgitatione meri , cu,plixis edu 
Irjs panter ptcrmoduconiunda oftedit, 
& prjcipue quu uinum fucrit exile & le 
ue.Lotiuhuiusgenerisa puens midu, 
ut improbu uituperandum eft, Dicente 

DiuioHi ppOCratC roi^iTsocaAt uri T«i/<A*Tu/iflt 

* h/^Jioc eftjn pueris lotifi tenue &dilu 
tudeterrimueft. Nondiffimilis fubftan 
tiaeftTcoloiisurina fpetftatur infencctu 
te per naturam acddente, 6c in appelia/ 
ta a clar.s,prudentibusqj medicis fene/ 
cSute ab argritudine diuuirna £<C prarie 
fei t uniuei iakm imb eci Ilitatem uirium . 

C 5 Louur» 




Early European Books, Copyright <D 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



THBOPHILVS 

Lotium praeterea tcnue albumqj quod 
ampliorc copia 6C cofcrttm ^pfluxit cam 
aftcclionem qux Grarcis Ataihut nun/ 
cupat , Latini pcr circuittone exuperas 
urincprofluuium adpcllant, Saptetum 
qutdam pceonfeartis artiftcum matelle 
tnter cutem uocttarunt,& prxilates qui 
ciarn racdici,lottj /t4fi noanulli ucro 
celehcrrtmi3 <m quam parit cxtra modu 
/ll | 4 7; ( ,.Portendit homints con tra natura 
afteclt calidae diftcm pcrantiae renfi aegrt/ 
tudinetrijquorum uehcmentiflimo t> 
tracfiu neceflumcft ciuimodiurmarum 
uim prouenirc,c¥ finetincflurapercurre/ 
rc fiue tranfn e,nam hoc e&^txCitmp ut\/ 
dc j>« cnr, t dcducitur. Lotium tcnuc in/ 
fupcr &C candidu,cofcrtim cmicflu^in fc 
brtbuscottdi mts Amphemerintsue, rc 
rniffioem morbi ab huiufmodi humorc 
figniftcar* Similcm quocp anna albam 
puta fi^tcnucmeft ccrncre,iniocinoris 
intcmpeDf contranaturafrigtdu Quin 
etiaeafdem fubftantias cfftcerecomperi 
umur, prafattfx &C occluixmcatuu ob 

ftrudi/ 



Early European Books, Copyright © 20 1 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DE VRINI S 

ftrudiones quas Grarci v?/ nomi/ 
nantjltidcm in renu morbo quae n^tnt 
Grxcc uocatur,&:in quartanarum frbri 
um pnnacipio. Spedatur etiam te/ 
nuisSC candidajfuhftantisclotuimin A/ 
qua inter cutcm,proptcr abundantcm 
humorum catiflam, euadere, -JLfiti/ 

Um porrhn tt> m r ^^«i»Wn^^^ 

apgnmonrjs coili, c^lSIKrn^luimc/ 
rorum ^r^^ hoc eft uertiginem,&: 
Awar^^/af, quodeft animi dehquium ft/ 
gntficar.( Vbi norandum cft quod Grsr 
ci trnptimp portcnderc quufutum tu prg 
teritu declarat, Verbt gratia.apud Hip/ 
pocratcm in hocoraculo: 

ifyws \vs t| CttvovqIvw rivositr/us ir\ 
%hS ytVMtv$srQ2upcfli y 0HiA<itv4 y ort urAw 
vi TfocpH ygttrxi , Jitpcpiy hh Aocjigi 
toOt* ytvnloct^ arniiitnt Sr*; javi' 
<ri«? c^feVra* tcc aiwctrx* Quod eft 
fudormultus fub fomno citra cuiden/ 
f em aliam occafione promanas,corpus 

nimio 



. 44 THEOPHILVS 

nimto cibo utt.pt £ fc ferr. Quod fi quu 
ctbum quis nonfumpfcritjhocfiat^cua 
cuanda effe corpora docet J Lottum tc 
(J^. "inifrfV a'hf ^nfiyinf^hr^usanqpitt 
^XuL . bju&fupcruentens quietem indtcat, mor 
\* bumc^deficerc. Lottuciufdcmcumco 
Ioris 3 tumciTenti* drca remiiTtone ac ter 
mtnum grautffimarufebrium morbidt> 
fcefltone^cY quaft tranfmigrationc futu 
ram ineaspartes quf irenibus fubiacct, 
J t ntffi fo Mfg cum color e candido tn 
r a ffl^ ingett ar dnre nome indi 
tumeft *«;*•«; fi apparuetit,amentiam 
ffM/i uetnftnu2t.Qtionta k*oV<h ferui/ 
u« febres exuimagna flauxbtlis origi 
nem trahut^qug ft urinam colore fuo no 
tingit,argumentueft clarifltmu bilei hu 
moris abundantia afcendi(Ije,cY capitis 
arccm cuprehendifle. Q ui fi in priore ca 
pitfs cercbriuc parte tnnamationc (qua 
Gracci fA*wwr»f« uocant,c6fecerit 5 potif/ 
lime in ea mebrana qu£ Gr*ce <wwV| ad 
pellatur,uel phrenitim , ucl 
hoccft 5 dclynumexcitac. Quod fiau/ 
jte cx occafionc quapia. Vcrbi caufla fan 

guinis 



Early European Books, Copyright© 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



W 

i0 



DE VRINIS. 45 

guinisnarium profluuio,ex amplo fudo 
re capitis,urina cum alborc tenuatur,ma 
li decrementam,qutetemcppro foribus 
efle mdicio cft . Nam fi fub eiufmodi uri 
nae coftitutioe phrenitts diuturna fui fimi 
lis cttc pergit, xgct ille breui (uperis con 
cedet ab oris. Oportunum n unc cY ope/ 
rxprecium puto,fuerit,ut de coloru dif/ 
ferentrjs quaeurinasringuntjCompendi 
osedifputemus . Etbieuirer numemm 
earum cY qual tates , cYcuiufmodicum 
fluorefubftant auepofTintcoponi,finon 
omnes 3 bonam faltem partem perftringe 
mus. 

Dc d' ffcrcntijs colorum } qui in lotij corporc 
cernuntur. 

LOciorum alia funt candida,alia fpi 
cea, ah a aurea , alia crocea, alia ai' 
bca ,alia uinea,alia paflea 5 alia ueneta, 
iiuida.aih nigra. Necp in hifce omnes 
colorum fpecies fifst lunt.Veru in horu 
mecirjs 8c* fubmcdrjs, pcnnde ac complu 
reseflenthinccolorum fpeciesintrocki' ✓ 
dae.Intra quas primum locum tenetcan ^ aX^ \ 
jjjda icuius lat jtudo in uarias fpecies djft , 
fundttur 



. •• . . . 

Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuesf LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



4* T H E O P H I L V S. 

funditur,quoniam intencionem Sfremif 
fionem albedmis accipiunt.Sunt candi/ 
dorum cnim lottoru alia chry ftciiea 5 alia 
niuea, alia inftar calcis , alia ueiun aqua 
lympida acpura,GIacies ein chriftallus 
uc&nix&calx&aquajalborem qui/ 
dcm pra: fe ferunt^fed non itipremam al 
u bedtnem nacfla funt, A fumma nancp al 
LtUlv+i bcdineremiflus color cxtftit ladeus, ita 
uocatus, quod fimil<s cft la<fti,Qui bo/ 
nitate praftac aqueum & chryftalieum, 
demdc albedo glauci ab hoc tantum rc/ 
ceflit ( fequicur enim lacfleum glaucus) 
quantum hoceft rauusft: blan/ 
cfuscoIor,remi(itaIborem glaucu Nam 
glaucu cxift t inftar cornu attenuati per 
lpicuum 3 fiue tranfparens modo ceratoi 
dis tdcft cornc^ut uulgo adpellant tuni 

«.RaiHjma^ni (qnod >«M^f»j^^jjr^ 
rnmJrnT^ j^fppllan^ Ct^i\ T c ft U ellen 

busTuSalbicantibus cameli, uel ungui 
lapillo ita nuncupato qui onychkes, SC 
aquibuiclamenychinus uocatur, 
Hxc itaque coloruru geaera qualitate 

fccun 



U 4. 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



D E V R I N I S. 47 

fecundum intenfionem SC rcmifiicnem / • 
. ceu diximus in Ior<o candida confpiciu t 

tur.^xo Bcocaionis fe n&onan fott rr ^ ^ r - 
ilgoifihcant^ 

Vbi uero candida tinduram aliquam 
bilis loria capiunt,haud paruo 3 crudita VV* %Jl 
tefecedentia in primararione fub fpiccac ce^ " 
cernuntur , ita quidem ut fpegcm pcrft 
mile bjli infufa: liquori claro,puta aqux 
ac mediocrit cr decodlar, uel apczcmatis 
femicruda- carnis imaginem piafcranr. 
Dcindcff coqucndi uirtus fuo munere <h% rju c 
adtcmpus fungiprofcquarur,tfa(5uiS R 
magis in.endens lotium fp;cei coloris cx . 
hibct(qucm&:palcartmuuIgonuiicu/ 
p3nt)fig m ficansMrm pfeiHus^ofla 
dilmiijiLJot ium fufccpi fl^&Uu^tura ( n 

uejn^nfi^ . Quam ur rancp 

urinar fpcdem haccomparationc diloci 
dius accipe.Simaliconi Jiquoris 5 uel cyti 
ni decodi , uel id genus fpiccihumorts 
alicuius (nolo cnim dc fuccis pcrf m iJi/ 
bus c6rcndere)cxprcfli parriuct o alic i:< 
Iympido,nt aquajnieceris colorem fi,b 

ipiceumreddes. Siiumplius cxcodcm 

addfdic 



Early European Books, Copyright <D 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



4 s THEOPHILVS 

addidcris^coloremfpiceuinducts^uo»/ 
rum alcer abakero nomenclaruram fbr> 
titur.Poftquam indc concoftioprocefle 
, rir,tumtin<flura liberalius coloi abit ipu 
h«ti*fi' ^"m ^^fTihriif^fiue fubaurc*fqii2LO/ 
' ^K^^V^mmii mcemoeratiiTimaiu nrjlona gignu j 

' CurTAuroCeltico no ui quequscp puto 
Yb\Actft*t gfimilia. Hoccinefucceditlottuaui^l, 
Xt^: f«i1.ili^p f llammac igneum fonorc >,po 
nus,purocpputoauroiirnile. KoltttSC 
njtawfciu fnbcroceico lom Hiym ff q'"^,^"^ 
cartamtim quem Graeci dicuntre 
^ fert 3 quicolorelnfcriorcrocoeft. Xkin 
^ de exadecroceum quod nihildifferre a 
, uerocroco utdetur.Succedun^ memora 
► ^bic^t tfcw>»/«hoccftfubrubca&W*--cleft . 

rubei coloris lotia.Qjiorum illa fangi^e 
dilutumreprarfentant, ueluti ex candido. 
coloreacccdentefulgore, cuiuimodi in 
feftoresflammeam nuncupant,qui I pi 
di Armeniofimiliscoioreft. Eta Gale 
fane phoenicos,ideft,palmeus,uocarur, 
eo quod palmulispermaturis fimilis ftt, 
qui dadylt dicuntur. Arcp adhunc mo 
dum alij atc| alrj,dempto uel addito co 

lorc 



lv 



Early European Books, Copyright© 2012 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DEVRINIS 49 

lore fiunt . Ra beum uero fimilem cog k Kjy^i 
taueris purofanguini etfinceroexcedes vy/j^*' 
naqjautdeficicns nofanufedillegitimu 
cffe reputa* V^ump^ *]// 
memorai^QltDcatu^Qiiodnomenac/ * * 
cepit a uino, quam rubrum eft,nigriorc, ^ 
etiam apud Grxcos^Wenfm uinum nj 
grius huicgenti adpellaf , quod ea uhna 
mgri uini faciemprxferrefignificateti/ 
am Homero, apud quemnonfemelle/ 

gltUr QlVOISKIgOVTep Vel colore purpurei 

fanguiniSjfiC mftar iocinoris.Proinde id 
cxtum firpiuSjUinumcp uineum infpicc 
re cxpedit, atcg indc eiufmodi urinx co/ 
lorem confiderare» Vgncrt^ p cjrjho n el 
ffrml^iigr^r tanq /lS «hifiti» fanguis 
exiftit exbiliflaua ? feuualde adufta, dC 
jnftar. gari &C lotij Regio morbo,quem 
SC arquatum dicant 5 implicitorum,fimi/ 
lis*Ca:terum(ut fummatim dicam ;dc 
Veneto colore ita habet^Venetus Galc V tffc f*rV 




parum 

gencrat«(Rt cnim is quando purum 

D bum 



5 o THEOPHILVS 

bum,& nigrum aequa ratione confuri 
duntur, Verbi C3ulTa 5 ft cerufTa cum pice 
srquis ponderibuspermifceaturo Fu* 
fcus uero Phf nieos 3 idem ait,color y exal 
bo nigroqj comixtis gignitur,uelut ficu 
' um atrarum cu exaruerunt.N^di&jasc/ 
5 tereacoJ or,que Grgci,Latini Por 
racinum & ; rafinum quandoq? uocanr, 
pluresfpecies habet 5 quoniamaIuis eft 5 
utquiinfolijsbraflktf: Alins ut qui in 
folrjsgraminis: Alius ? utrn folrjs uioJae 
herbae: Alius, ut qui in imaragdo , qui 
Margarodes uocatur &C fmargarodes, 
quaclingulacolore fjntuindi fecudum 
intenfionem £< remiflTonem , ita quicle 
utindeob excelTum caloris adpellat o/ 

unt ci ,inc4a uiridia^ Liutdus praterea urt 
n^colorphofnio obfcurioreft, quemfi 
quis plnmbi colorem dixmt rem acu te/ 
cigerit. Is certe tantu uerfus nigrum in/ 
clmaait, quantum a colore cacruleo re/ 
ccfllt.Cuiufmodi fint coloris uibices lu/ 
ridgexuerberibuscorport citra uulnus 
iafuda:,& explofu flacefcentes.Genera 

wr 



Early European Books, Copyright© 2012 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



£>E V R INIS, 5t 

fur autem h/cquum ex frigore, tum c ex 
plaga Quin& quandocpnon ram algo 
ns,quam ardoris ir. dic:um eft.SiuincfcE 
fuccedit 5 ca!orem,Sin paihdum frigidita 

tem POrrendtL Niger pnftrfmq crA nr ne J^iLf 

mini (ut arbitror) uoneuidens efi :narn ' s 
rcliquos anreitj neq; ueluti cartcri quocp 
latitudineuacar, quoniam more alioru 
iiitenditur cY rcmittitur. Oportetautem 
tiirumhuicrci induigetem memoratos 
colores perpendere : cY in numerato oj 
mnesrubei^quoniamex his non pai* 
ca qiw indicia.tum praruidentJg furnun 
tur.Qj.iin etiam colorcs proprrjs notni/ 
nibuscarentes.cVii dcfiniti non fint,fe 
cundum inrcnfionem &C remiflionem, 
collatione ad memoratos fa&a, confide 
randifunt. Arqueitaquidcm deomni 
buscolonbus hartcnus fufftcienter cx 
uetenbusphilofophis 3c mcdicisdidu 
acdefmitum exiftimaripoteft. Y r crum 
tanien hinc colorum qui explicari funt 
fyzfgiam cu m crafla cV tcmifabfawia 
&qM*inde fumidebent 5 indiciacY fignt ' 
ficationcs quum in uahtudinefequum 

D i da 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



5 i THEOPHILVS 

da,tum ctiam aduerfa explicabimus. 
Quum uero dc colortbus uerba taoctl/ 
tes candidi differentias recenfuerimus. 
Ladeum quoque& glaucum& rauum 
non tanquamcolorum quempiatncon 
lugatum filentio pi xteribimus 5 qutn cu 
fubtili fubftantia copulcmus ,a quod 
pariter portendat liquido ir.dicabimus* 
Dc tcnuis fubjldntie Itftcfyo- cdndtdi 
coloris iudicio 
Otium tenue,ladeum 5 &candidii 
m, intra febrtum exordia fuperuenic* 
pernitiofum,eo quo de fcbrisK «gn tu ' 
tudinis diuturnitatc cuideter declaratjn 
uigorc uero St remtttente morbo,ft mul 
tum eiufmodi lotium apparear, male ft/ 
nem haud ita obfcurc portendit. 
Dc tcnuisfubfti nti<c o gkuci V uui co* 
lorislotij iudicio. 

TEnuiseflenria: cumcandido&la/ 
deo colorejotium/ummamcrudi 
tatem ilgniftcare ueteres medtci uiri fapi 
cntesunoore omnesdocuerunt.Colo/ 
resueroetiacateri quicucg albedini,p/ 
pius accedunt.coquendi uirtutepanter 

iaccrc 



L 



D E V R I N I S 5| 

taccre,&naturalis caloris imbecillitate 
argtiunt. Calidi enim eft 5 uri nam colora 
tiorem reddere.Hatid etenim abinfito 
naturaliqj caIore,colores inficiuntur, &C 
promde tenuts color cruditate expnmit . 
De tcnuis fubftjintU$icei & fubfaicci co\o 
rislotijiudicio* 

CQncocflricemfacuItatcm mtnus 
fuum aggredidocetjurina tenuis, 
Ipicea &Tubfp;cea,Calor nacp naturahs 
adhuc imbeallior exiftens,quam ut pof 
ficfubftantiam urinsccontumatius ttni/ 
jtentem &T craflam ficere. Colorem aute 
non adeo contumacem,fed procliuiore 
facile intra cocodtonis primum aggrei/ 
fumalterac 

Dc tenuisejfentUfubfului^fului^colotii 
lotij iudicio. 

SVbtilis eflentiafubaureus^aureus^ 
urinas!CoIor,c quem alrj fubmtilum 
&rutilum uocanrj fupertonbus eftprac 
ftantioracmelior.Indicat autem infitu 
corports calorem ad fe redijfle uirescp fu 
as recuperafle^quoniam urinam nonpa 
rum coloratiorem reddit . Tenuisaute 

D s permanct 



Eorly European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



54 THEOPHILVS 

permaneteo,quodn6dumtatum habet 
uiriumutcontumacem rcnitente fubfta 
tiamometo in cralfam permutet^&ob id 
quoque urinam crudam adpellamus. 
Quado eiufmodi lottum in Aquainter 
cutem fuperuenit^fonticum habetur»^ 
pertculofum.ueluti quum dilutum £< z/ 
queucn plane (alutare. 

jDt tewis efjintia.fubcrocciuero cptcrocd 
colotis lotijiudiao. 
TTj* tSt prsterea loau cum tenuteflen/ 
JQ/tia fubcroceum W croceum 5 Grz 
& vxiiwht /^aipdrcumyhoceft^fla/ 
uutn 8£ iubflbu um ^Quae fubftan tia cru 
dicatcm^colonbus uero non naturse mo 
doexcefltim,uerumateriaE quoque pe/ 
nuriaraoftendunt. Namcjduiri adule/ 
fcencum qui /ptam ctbis defbuciatus, in 
<edtalaborat,&ii3turae & ajtatts tarione 
IottafUua5£fubflaua confpictunf ,pro/ 
pterea qood ca lo i is pJurimum habcun* 
nari, qiff tum ixir imius pmer naturam 
abundaas^bilfs nirnietatem pant ? quoni 
ara ardore immodico hmd difftcuker al 
t^ia^urfabtfiaiftnguis, prafertim quu 



D E V R I N I & 55 

intcmporc aeftiuo diuturnior perennat 
inaedia ,in quofrequcncer innumeraefe' 
bres fermecorripiunt, Atq? indequide 
lotiafiibflauoflauo^colorc tinguntur. 
Exuigilrjs prxterea,foIicitudinibuscg ct 
Iaboribus flauamibeseueurina: rcddun/ 
tur. Sic urique dc tenuis fubftan&ae lori) 
copIexu,& quibuscum coloribus iun/ 
gi poflit,fufficienter di&u efil* exiftimo* 
Reftat,utdei)fdcm inhunc tnodum per 
fpicuitatis gratia tranfigam dCob oculos 
tanquam in tabnla ponam. 

TenuU wrm* cMifticolorcs. 

Tcnue lotium poteft effe cum colo/ 
re candido* 

Tcnuis urinaexiftit quadoq? cum co 
loreladeo. 

Tcnuis urina glauco cum colore no/ 
nunquam confpicitur. 

Tcnuis urina colorc intcrducft rauo, 

Eiufdcm eflentfeIoti u m.fubflauu,& 
utpaucis dicam, 

Tenue «otium flauum 

Tcnuc lotium fpiceum 

Tenuc Iotium fubfpi<;eum 

D 4 Tenue 



5* THEOPHI L V S 

Tenuc lotium fubfuluum, 
Tenue lotium fuluum. 
JDclotijcolonbut cum crdjfd fubftdtttid 
eiutindicijs Cdput VI ♦ 

QVandoquidemtenuiseflentisc lo 
trj,quibus cu coloribus poflit con 
nedti, jatis faperqj,ut uidetur 3l ha<Senus 
mentionem fecimus , iudiciacp eiufdem 
curiofius explicauimus,oport unu , nuc 
uidetur, decrafla quoque fubftantia, 
qusc cum quibus coloribus.queat infici, 
tranfigere acperfequi. 

De cuffo cum muco colore totio, 

VRina craffa &C & candida plurimS 
crudihumoris in uafis redundare, 
ofteditcV multiplice pituita. Verbi gra 
tia; Vitrea,faIfam,cYornnis qualitatis ex 
pertem.id genus Iotrj craflum fubftatia* 
multum quatitate,candidum colore, iri 
morbisancipitibus abfceflus articulorit 
d|fcutit,non tam prius his JanguentibuJ 
quam eos qui utcunq? ia m malo «tenea 
tur^iVqui inmagnaui craflbrum humc 
rum inueteraucrunt. 



DE VRINIS 57 



T)ecr<tjf<e fubftxnti* & hftci co 
loris lotifiudicio. 

CRafla porrho urinx fubftantia cff 
lacfleo colore nonraroconfpicit. 
Quae fi indecremento fincue morbi fu/ 
peruenerit,calculum ,nunc uefica^tunc 
krnum oftendit. 

Delotij mfa fubjhnticc &rd* 
uitgUucitk coloris iudicio, 

LOtiumcranumcolore ^«tf^que 
blandum quid^m interpretantur fi 
ue caeruleum,fi neutiqua perturbatur,co 
plures id genus humoris corpus occu/ 
pa(Ie,& langorem pernitiofum undicg 
perfufurn ,fignificak Ouu uerdlotium 
t urbulenn y^.qtplf (Mnrri^orii^ftjr^- 
ditu ncapitis doloremj jglackfle.uel ad/ 
u ^urumJbreui\olt^ dit>Qui autem id 
cofpicitur,fi turbulentum lam quoquo 
modo fit,&,refiftcns igniadmotum cla 
refcat,bulla-enim infuma fuperficie lo 
tio calfacSo natant, Vcl urina quoquo/ 
modo,per turbata fuerit,aut deuoluitur 
extrinfecus,calorem 3 bullasqj in fumma 
cute fore iignificat, Alioqui eiufmodl 

D 5 craflTurn 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



5* THB.OPHIL VS 



craflum lotium fruftulofum, no multu, 
fi cum febre fpecl:atur,nonbonum , fed 
inultitudo.ucnies ex his,tcnue prodeft, 
&febrisdifceflionem declarat* 
Decrajfe fubftsntU fubrubcicfc coloris 
lotij iudkio 

POft hafceurinasjfubrubea quocp 
cumcraflafubftantia iipe confpi/ 
citur,&^i(edimentum fuerit eiuimodt 
morbum'diuturniorcquidem, fcd a pc/ 
nculo immunem dC non incurabflem 
oftendit. 

Dc cX4$ifubc\<fa coloris 
lotij iudicto 

LOtium cum crafla fubftant/a,rube 
um quoqueinterdum cernit.Por/ 
tendit autem fanguinis magnam uim in 
corporedominari,ueIuti in febre contiV 
nua,& in ancipitibus cundis, Huiufmo 
di uero Iotium fi pauhtim exit ,fonticu 
cft,nunquam etenim non periculum de 
nunciat. Comparieriam modo dCid ge/ 
rnis Iotium,fi ? inhuiufmodi febribus tur 
foulentum reddatur,cum fur ditate &do 
Jore capitis ,colIi irem &C iliprum ( quse 



1 
m 



D E VRINIS, 5# 

Grxci dicunt)Laborantemrc 
gio morbo corripi antediem fcptimum 
demonftrat. 

Dc crajfe efjcnti* ^umcity coloris 
lotij iudicio Cdput. 

CRafla parffcr et ^**» (id eft,uini fa 
ciehabensad atrutendentis,)uri/ 
ca li tn fcbris anftuofae (Grarci ad 
pcllat) capitisdolaribusemingitur,ucl 
decretoriuiamcxiftere, uel proforibus 
tdeftetniinu3t. 

Dc crdf.i cr ucneti colorts lotij 
iudicio 

LOtium praetcrcacum craffitudtne 
(ipius ucncto colot e cxiftit. Si id £ 
conualefcentibus merjtur meatuum an/ 
gorem pra:feferunt, ucl hominem ftre/ 
nue plurimum cucurrifTe,& malorum U 
berattonem . Si i n (cnibus h utufmodi lo 
tiutn effluat 5 tdcp tempore multo,urina: 
ueficam ex prauis humohbus a na:u/a!l 
^onftitutionepermutari plcruncp : &Cli/ 
beratione utplurimu,portendit .Si in fi 
nemorbi humons calculofi jjque Grae 
draorbu A^iwp uo<;int 3 ta!ereddat 4o/ 

uutn 



Early European Books, Copyright <D 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



u THEOPHILVS 

tiu pcrmutar/j&urinx ftrangulationcm 
fhllicidiumque cadcm gens s f » v ^ fiu p 
n u ricupat immmere arguic, 

De cvA^tfubjtantU & uiridi coloxk lotij 

notionc 

LOtium fubftanna craflum dC colo 
rc uiride infcbrc no uacatibus mor 
bis, aurugmem ucloftenditprsfentem i 
uelminatur, 

De lotijcrtfti er liuidi iudicio, 

LOtium cum lurido coforccraffum 
in fcbribus non refidens,mente ca/ 
ptum fignificatNcquc tamen id folum 
fcd quiddam etiam aliud, in febrenancp 
caufociufmodilotium profluens ftran/ 
guriam futuram dedarat. 

Decrdjfieejfenti^&ttri coloris lotij 
iudicio. 

IVngitur itidcm cum Iotij craflitudi/ 
nc nigrcdo,cY id atram bile cxpurga 
n docetjucluti in dectemeto fcbris quar 
tana\ ) &: libcratioe folutionccp bilis atrsr* 
Fiut ctia talcs quadoqj urinac exalgore, 
ec faguinei humons toftura*Exciuimo 
tii fan* cauffis dum incraflefcit fubftan 

tia 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




THEOPHILVS €t 

tfa eiufmodi colorcs cG craflitudinc cflfcn 
tixgigni manifeftar. Scireautcmopor/ 
tec quod ucra ratione, trcs habcnt atri 
lotti fpccics crafliores, quod craffior 
> quamnatura ferat lotrjfubftantia, hinc 
[ hquidiffimeconftat. Nadufebris quar 
1 tanafoIuitur 5 &atrabiIispcrlotiumpro 
» dit ,id ipfum craflius reddi ct nigrius ccr 
tumeft. Itidem quocpquandomorbus 
quifpia melanchoiicus difcudtur A r€ " 
qua urinaexcernitur melanchoIixcauG' 
fa.Caterum quum atrcbilariushumor 
terreus & crafTus QC ater fit,urinas quocp 
oafias cV nigras cfficit. Pari quoqj mo/ 
docxtofturafanguinis,nigriorurins,ut 
demonftratum cft 5 apparet,fubftanuacp 
parcm facir, quoniam materia quam ex 
humonbus in uaiculis(hoceft.rcccpra 
cuIjs fanguinis)toftura haurit,coIIiquc/ 
facflionis ratione fngus indenfat,& craf 
fum rcddir. Porter.dicautemciufmodi 
locium in fcbrc conuulfioncm ex aridita 
re tofturaue ♦ Nequc id tantum indicat, 
fedinfebnbus ualdc ancipitibus,itae/ 
mans cum capitis fifcolli &dorft totius 

fudorc 



p 



9 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



« HEOPHILVS 

fcidoreA fpiritus diff/cultatepern/cioffi 
eft.ratione deuftion/s,quin cVafchm» 
non raro porred/r. Significat pmerea in 
febnbus acut/s /dgenus iotium cu gra, 
uiodoje&focidoaduen/ens /nter/fu fi IJf 
no uefica labprct. Eft uero quado huiuf [" 
modt urma falutaris eft, nempe in affe/ 
ftionibus qax or/g/„em ab humore nu 
grotraxerunt, quartanam enim febrim 
celernm^terminat. 

Epihgus preximi cdpitis. 

QVemadmodum /gitur de fubtifis 
eflent«Jot/o,cYquibus id cu colo 
rious poilitimbui accoiungi,pauc/s per 
ftr/nx/mus.cY iud/c/aac fignfficationes 
eoram,cV:caufas adhax recefuimus dC 
ueluti ante confped^clar/tat/sgraria in 
defcriptioe quadafer/epofu/mus HadC 
quarcunque d e crafta urina: fubftantia 
fcitu cVmemoratud/gna u/detur 8C que 
qtios colores acap/ar, Qc f/gn/ficat/oes, 
cC caulfas eorundem acurate enarraui/ 
mus ad/fcuffimus. Rel/qun cft utper 
hanc defcr/ptionem quam fubpbnam 
kctori tanqu am exfpecujo appareat. 

Complexus 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



D E VRINIS 



Complcxus cnffe fubftanti* cum quibus 

pojfitfubfiftcrc coloribus. 
Craflum fubftantise lotium eflc po/ 
teftcandidum. 

Craflac fubftantix lotium cftintcrda 
lafteum* 

Crafliimfubftantia Iotium eft quati 

doqjrauum. 
Craflum lottubreuiter fubrubrunn 
Craflum Iotium colore uiridu 
Cralfum lotium luridocolore. 
CraffiimIotium 9 nigrunu 
CraflJfrn locium Venetumautcceru/ 
Icun% 

Dc mciiocri urin* fubftnntia & quibus 
coloribuspoffuimbui. Cap. \nU 

SVbftantia ltaque lotrj tenui craffaqj 
abfo!ura,reftat,ut nuncde modera 
ta quoq; effetia curiofius difputenaus,ct 
quibus colorarj poflitcoloribus recefe 
mus^Naeafolaeft iecundu natur5fub 
ftantia Cu hacitaqs Galenus Iibro que 
9%fVdfif\»t, hoceft de iudiciatorio 3 iofcri/ 
pfit^colorcmfubfuluum^fubrutilffjiub/ 
rubeumdp confiftcrc aflerit . Magnus 

uero 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



44 THEOPHILVS 

ro Sophifta>fuluum dC fubfuluum y aut 
fi uocare mauis rutilum ac fubrutilum, 
Vos uerotancx authoritatis uiroscrro 
ris infimularc palam aut reprehcdere rc 
ligione prohibcmur,qux tameab utri£ 
que horum filcntio funt pr*terita 3 haud 
negligenter refartiemus,& congruam 
mixtionem cum mcdiocri fubftantia 
confundcmus,dtccmu(cp cumedta urf/ 
nxcflentia cunfti colorcs copuhntur, 
omiflls fubfuluuo dC fubrubco in me/ 
dio habetes fuluum .Suntitaq? medfcv 
cris fubftantix colores 5 fubrubeus, ful/ 
uus,& rubicundus. Sedutid liquidius 
clarefcat,non parergon fortafie fucric 
perferiem amplius harc in huiufmodt 
deicriptione aperuifle. 

Mode uU ejfcnti<e comphxus quibus 
cwm coloribus fubfiftit 
Moderatum lotium (ubrubeurrn 
Moderatum Io tium fuluum 
Modcratum lotium rubicundum, 
Dc c o quod refidet in lotio <t Grtcis ^osncr» 
iRbomtnisfcdimcntu<ippeU*tu>Cdp.Vlll* 

VBi uero oratio de his quae hacSc/ 
nus mcmorauimus ncutiquam, 
ut 



t> B V R I N I S 

(tt u/detur , abfurdc 8C fufficienter fa3a 
efy&Chdbtta eft Iraud negligens ordims 
in his defcrrbendt ratio,<2t formula qua 
dim li qurde cuncia ob oculos huius di/ 
fcipUnx ftudiofis pofutmus. Nunce.i 
Contenta quscin fundum matula: defce 
dtinr ,quse Gtxci hoceft,fubie 
(fia^To t 9 „ lyismviot^ hoc eft,iubh;ci,uoc3ue 
rc,cxpIicemus 5 doceccs qua: frugf iit hy/ 
poftafts.&V quarab hacprxter n^turl tn/ 
cenfionem remifllonemiie piscfe ferat, 
fignificataqj aperiemus,qua: fonticadi 
fcrimen portendant fedi'mina,& qtie mi 
nus pericuIi,quxfaUibritatem fignificcr, 
qiarm in argris curn fanis corponbus r fi£ 
quarcuncpprxfjgia inde ftimi poffunt. 
Htpoftafimque &fubftantiar colortlo^ 
mixtionem ceu termintim pcrfedum an 
notabimus* Adqua* apcncda,Vcri,fu/ 
mt,opti mi dei fauor adfic,nc cjd quod 
ad recn faciat,pratermittamus# 
SeHypoftdfi in gcnerc. 

SVmamus itacp exordiurn ab Hypa 
ftafis,ficenim utthdu cft pofitis no 
minibus, inculpariliscxpofitionc. Eui/ 

E dcntius 



Early European Books, Copyright €> 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



\ 6 THEOPHILVS 

dentius tamen bC carter is omnibus cru> 
ditiusdeea Hippocrates (apientiflimua 
mcdicorum^ omniu princeps differuit, 
dc qua ut nihi! detrahemus, ita ne rantil 
lumquidemadrjciemus. Quoniam ad/ 
podtiOjdctt acfliocp prgter naturam funt. 
Facit igitur Diuus ac fupientifs. Hippo 
crates ucrba,de ea qux prxter natura no 
eft Hypoftafi, 

Dc Hypofhfiin ftecic. 

LOtiumitacp fecundum naturam, 
hoceft^inculpatikjcft in quo id 
quod ad fundum mar ulse conceflcnr, 
candidum, Scleuc &atcjuabilepertcm 
pus cundum motbiue decurfum txu 
ftir. Et iane fapiens iile uir breuitatis 
amator 8C fummus artifex , hunc irt 
modumex contento definitionem con 
texitpmeriens eflentiam,colorem,tan 
qaam particularia, Nos uero in prav 
fens quac omifla et intacflaab eo funt, 
itafarcire conamur^ut qaotquotinhuc 
commenta» iolu inciderint 5 miro perfun 
danturgaudto,pleri<$enitndeffinitton£ 

mancam audientes a unquam parum fa/ 

pientem 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DB VRINI S 4 

4* 

pientem, fummum autorcm iud/cant. 
Quocirca deftlnitio numeris omnibus 
abfoluta lotij fecundum nacuram eft hu 
iufinodi. 

Qij* € xdtfa fit Hypofkfcos difjimtio. 

LOnum optimum eft 6£ inculpabi/ 
lein.quocontentummatulae fun/ 
dum petes^c a Grxcis aRhoma 
nisfedimen &C fubiccflum adpellatum) 
colore albumjcue praeterea cY acquabile 
per uniuerftim morbi tepus rcftdet, fub 
ftmtiae uci 6 non diffugic moderacione, 
colorem f uluum ct fubfuluu cum percx 
iguarubedine coniundum , pradFcrens. 
Quoniam autem deffinttio hunc in mo 
dum abfoIuitur,Confeques eft in loub 
quatuor harc confiderare: Sedimentum, 
colorcm, eflenciam, cY cempus, Caeteru 
caiufmodi fingala in finguhs efle coue^ 
niat,ordine cxplicabimus. 

QgtnamHypojhfismcutpmfit fecundu 
n*tur<im } cr quibm conditiom* 
btupraditd. 

HYpoftafis itaquc natutelis colorc 
alba cft , &C inferiore quidem.fcd 

E i inculpa^ 



68 THEOPHILVS 

inculpabilem locum occupat/hocef?, 
nccp matulgfundum aningit, necp fepa 
ratur multu ab eo,) Icufs prxterea,8c' c6/ 
tinua^ scquabilis ? plufculos ita dies p/ 
mahcns. Nam id uer c cft pqualc pcr tem 
pus fcruatum, Si qu* igitur Hyppofta/ 
fisunam auc akeraexquaruorhifccco 
ditionibus no habuerit,uelin diuerfum 
conuertat hancmtnimenaCuralcm ccn 
feto. Caterum pennde atcp iam pridem 
formulam autcompofitionem fubftan 
Ciarumcolorumcpccncinnauimu^ita cc 
hicquocB cun(fla,quacobferuanda funt, 
cum Hypoftaficomponercconabimun 
Fiat autem poftrcmo quodin Hypofta 
fiperpendcdum uenit, arquabiiis uidcli 
ccc metamorphofis in contrarium 3 rcli' 
quis immatatis perfiftentibus 3 ultimum 
etiainarqualc. 

Hypofhfis cdttdidcc, continu<t & inzqwilis 
iudicidfignificationesue* 

SEdimentumaIbum,continuum 8C 
inxquale concoquendi uirtutede> 
iccSam fignificat. Inrerdum ecentm ufcp 
adcd dcbilitatur ea,uc fatis no ualeat co/ 

coqucre 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



D E V R IN I S 44 

xroquerenatura, fedjcrudum qutdpfam 
relincjuit 5 propterea quod iid perpetua 
fiat fmgulis diebus conco&io 3 (ed nunc 
quidecn decofta.nuc ucrd cruda Hypo/ 
ftafis, Rurfum fiat&Tcontinui transfor 
mano.ita quidem^ut utracp hxc in anu 
conuertantur,adeo ut Hyppftafis fit nc 
quecontinua, ncq? acquabilis, 
Hypofkfis candidj >moncontitiu£ crtqud* 
lis iudicium 

CAndidum icdimecum difcretum, 
amphoremcruditatem prsdferr,8£ 
in co&trice facultate deficientibus duo/ 
bus;necp enimacquabilitas tantum , (ed 
dC leuitas quocp amifla eft^adeo ut Hy/ 
poftafis prcterquam quod inxqualis ui 
detur 3 diuulfa quoque confpicitur. Czv 
terurn contfnuam Hypoftafim flatuofi 
fpiritus intcrfecant SC diuellunt^craflitu 
dtnjs indigi &T aequalitatcdifrumpentes 
Hifceltaquerationibus csetera fubiedi 
portio utrifcp his crud/or quam cx uno 
horum,neceflari6 conficitur* Muccmus 
uero denuo quod conceflum principio 

eft, 

E $ Hypofhfcos 



Eorly European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



7 o THEOPHILVS 

DcHypofkfcos dlbe non continu* & 
*qudis iudicium. 

StpratereaIottam 5 non!euem, fcd 
^difiedam Sl aequabflem habes con 
:utioncm.Cuiusfortis lotium permV , 
tiofumcenfeo 5 quonia multos ipirttus 
quibus nequit natura cuaporation i s tan 
tum conciharc,ut digerant .dcclarat. 
ttypofbfcos undidt non conimt notfid 
lUnetwnes iudicidfy 

POrrhoIotium nonnunquam diuul 
fom rcdditur,& inacquabile, &C fu> 
pcriore falubrius cft,co quod no gpctim 
indies difpergatur ueluti scquabile,fed in 
Cerdum tamendiffipetur^nterdum uero 
n*{m'me s atqj ob id quide minus cfiefla/ 
tus quicotinujtatc daiellat acdiftrahat. 
Idipfumin artcnarfi deficientrs percuf 
fiis exemplo declarabimur. Nam fi is 
anulttsdiebuseundem icnorcm rnordi/ 
cusobietuarit, mag/s fonticOeft, quam 
fi diebus fingulis akerctur. Ho< efh crit 
injrquale.Piaftatita^p ( quodhorrendu 
auditutiidctur) Iotium 3 Hypoftafim cfle 
diualfacrt QC ioxcjyalcm, quim non con 

tinuara 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



D E V R I N I S 71 



cinuam &xquabtlem» 

Dc Enaoremtis quod cfifublddom 
bw, t? primitui quid continuu 
cntoremdftgwficct GtpwtlX. 

EAigitur contenta quae in matulac 
fundumddccndut Hypoftafes df 
curicur^eamcadidocolore elle expedit/ 
3i eadem proprium Socum practermife/ 
itnt,& ad rnedtum totius matulac coceH» 
fcrint, adpellatur Gracce \>«ta f *V«'"> hoc 
eftfublimia jftuedicas fubiationcs, 

ideft,ab elatione, pendedoue, 
quafi sequo fpario ab utrifqp cxtremis le 
cderet.Eft uero &C ipfum quoq? Enrtcv 
rcmacontinuum 5C srquabile. iUud em 
fincrudmfculum adhuc non potuit a na 
tun exa<3e concoqui,ut ad infernum lo 
cun fecederct.Hocconcocr.um quidcm 
fedflatulentis cuiufpiam fpititus pat> 
ticipntione incidentis contentum in mc 
duimmatulac locumeffertiuv 

B 4 Dr 



7* THEOPHILVS 

De nubibus <ju<c nattnt in urina & pimU 
tuscandid* nubis^cntwut craquahs 
notioncs. Caput. X. 

QVaccuncp autem conreta ad funv 
mam ufcp urinariupeificiempet/ 
ueoerunt^a.» hoc eftnubes^uocauere, 
qui circa hafcc res pi udenresfueru nt* 
Surnpta tralationea nubibus, qcF qi£ 
acjmodunubes a cei ra fiimme feccdurr, 
ita c¥ hxcconteta a fundo matulx(quccj 
Hli tcrrx proportio ni refpondere p utane 
runc )infumrna unnae fijperficie, uloa 
mcdiamregionemex muito fpmtu ir*/ 
pulia 4 afi:eiidur 3 etcodjeminloco hxi fc. 
Caetexum nubcs albo colorecV ipuno 
fofuprcma iocij fcdein febribus aori/ 
plribtisintercurlansbJeum hurootem 
portendit. Si in fynocha jfebri albun lo 
cium nub/es/pumofashabeat,uald: exi 
tiofum, Ilia eriim^qua: mw^iP * ,aj n 
tur) dexcractalonbus affici inota.r Sim 
Oufo*hoc cft in fcbre atdence, btium 
nubesaf \% occupant^tn quartatafebre 
tatvftxc dcdarztt Sia utro ncqieflatus 
ffic.c# i^urtustnferuurn raatuh locum 

fundum 



D E VRINIS. 75 



fundumcp petit, 8C exadum cbquendt 
ofFiciumiccundum naturam abfoluide 
fiunciat.Vocafcp ; cieudicSu eft,w»o*aW, 



Cseterum quaxunqjde hvpoftaftjitem 
dCdc Enxorema;e memoi ata funt. eade 
&de nubcdidaputato.Vocanturaute 
h xc omn ia co m m un i dC generali iv >m i 
ne x*F<ttsipm, hoc eft,contcnta 3 Sffblo 
fitu dtffidet. Ltquet igitur cik de hoclo 
co nonfufius ac amplius,quam fignifl 
cata feu nottoncs tradam,AIteraturau/ 
temalhascolorquandoq^ex hypoftafi 
in nigrum, 

Dtcolore nigro & fignificdtionibus fuis Cip* 
Nigredocontentorum femper quidem 
mala,fed in nebula minus prauu.In enae 
oremBtegrandtus malum,in hypoliafi 
pcflTirnum eftindicium. 

Alb* nubis non continu* vinaqudis 



COmpari quoque modo de con> 
tentis habet candidts, nam fi caa 
dida,dified:a&: rrquabtlts fuerit habit&i 
4o uifernaXqdPfcdinKntu eft)non mal5 




iudickt, 



E 5 



finubes 



74 THEOPHILVS 



Si nubcs candida meliuSjfienforema fit 
candidum,cuidcntius,&: praefentius bo 
num* Hippocrates quoqueinfit,Nube 
cube in Iorio fulpenfae alb* quidembo 
nc,nigrac uero'malaefunt. Atcpcxhtsia 
nefatis dicflum cflc de trium contcnto/ 
rum fitu exiftimari potcft. 

Htbitudinisin urinx infvrn^hoc cft hypo 
fidfcos coloris afpcflus fignificdtioncs 

QVoniam autcmdc tcmpore,fub 
ftStia,loc6que detcrminauimus, 
notueritparergon^imd operaeprecium, 
de coloribus dcinccps pcr fcncm tranfi 
gere.Exiftit uero ccu diximus naturalis 
tedimcnti colorcandidus^nonnaturalis 
ntger a ucl liuidus,uel fpiccus uel.fabful 
uus^uel rubcus 3 ucl uindis. 

Hypoftdfis rubc£ y fubfuluaq;iudtci4 
notioncs. 

HYpoftafis promdc fiibrubca a fan 
guiae «Muto , ueluti fupra docui ✓ 
«nusjoriginc trahit, &cruditate quidcm 
portendic, ueru non Icthale.Rubcaue/ 
co hypoftafis a fyncacro (anguine proft 

cifcitur 



D E V R I N I S 75 



oTdturetexadu fignificat cocodionis 
officium f qua:ubi moderata fuerit,hoc 
cft 3 necp abundas.ncqjdeficiensS^ indl 



miiiaris ttt,nihi! infert periculi, Matc 
riaautem quiaqueusfanguis eft ? proxi 
ma fangumi exifttr 3 atcp ob id amica cor 
pori, quare non mulcum obcfle po* 
teft, ut diximus, homini. C*temquod 
cruditatem quandam indicat 3 tempus 
ob id concodionis expe&andum eft. 
Quodfanc\utrcs clamicat, humorum 
tempusfuccedir 3 quon«5eianccfangui/ 

nemgignuntur 3 ucrbi caufla, pitui«& 
liquor.Poft fanguinem uero bilis utra> 
cp.Syncxri ucro ianguinisgencratio in 
mecfioutrorumque exiftit Quotiesita/ 
quefubrubeu eft Iotium,co!oremhunc 
fumi a diluto fanguine oftenditur.Dilu 
rum uerofanguenfic aqueufemperan/ 
te fynccrurn fanguen nafcitur 3 atcp ob id 
cruditatcm & coquendi munus manca 
aut debtlc declarat.Natura enim fanguf 
m inchoato uiinam aqueo colore mfi 




7* THEOPHILVS 

cidiquet igi'tur 3 quod diximus 5 fan<n« 
nem cttk illum fubcrudum&incodum 
Temporeitacp naturaopushabet adfa 
guendilurumcoquendutru Rubca ue 
«rohypoftaOs iudicatortudiem forcfepti 
mo portendit.Nam fi quartodie fupre 
tnojoco nubeculam habucritlotitj ru 
beam 3 unacum cactens concodionis in 
dicrjs,perfpicuueftdie feptimo morbu 
iudicari,unde HippocratesiQuibus fep 
tima ludicatur ,his nubeculam habct 
quartadicrubea ) &: al/a exratione.Ha 
clenus igitur de fubrubricolorisrubcicp 
fignificauone /atis fit. 

Uypoftafis liuidt iudiaum 

SEdimenrum Jocrjcoloris luridi, ca 
loris,uirtutifque extindione figmfi 
cat. Practeream fcbnbus ancipitibuslt 
tiida urinae hypoftafis fuperuenietis dic 
pcficulum denunciat. 

Hypoflafis uiridis iudkium* 

Vlridelotijfedimentum fcruorem 
immenfum, &cacohcctica xgri/ 
jnoniam porteudit. 



e e vrinis; 77 

Hypofttfis nigr<e iudicium. 

SEciimcncum fubnigrum ab ab(blu 
luto nigrore non nihildeficiat. Prae 
dicit autem idfi plurimum ad mediu !o/ 
curn tendit 5 & enxorematis nomen acci 
pit 5 in febre ferucntefquam a»^^ Grcct 
dicunt) dementiam 5 &omne genusfan 
guinis fluores, comrnirante magna ex: 
parreiudtcio 5 quse Grxce uocatur, 
non citiarigot cm fudoremcp 

Uypojhfis atricoloris iudiciwM. 

VRma: Hypoft ifs atra ut pfuripha 
riarrvt;; ftdiucrfam figmficatio/ 
ncm habet. Eft etenim quando algoris, 
fVeft qu ! ndo ardoris indiciu eft,d< qua 
rernhunc brcuitcr modum difputabi/ 
mus:Quod fi fedimcntum 3 quod fubie/ 
ducft 5 dequo hicagimus.nigriimantcv 
'ceflit 5 liaidumfucrit J & nigredinem ac/ 
cepent 5 fiigiditatem fubeffefignificat. 
Smautcm^Hypoftafis uiridis prccefle/ 
rit,&ater eias cotenti color fequutus fit, 
dubioprocul ex caloie id tadum du/ 
tfto. 



Early European Books, Copyright <D 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



7% T H E O P H I L V S 



DcUypojhficrudihumoris 

CAndiduscoIor perpetuo incufpa 
tc lxM*+i*t indiciumeflc credkur* 
Vbtfciendumeft,quodcolor non raro 
imponic arctfici,quancu uis iblcrti.Quu 
ukiclicet crudus humor in habitudme, 
qm Hypoftafis eft, inferna,albus con/ 



fcrt 5 quumnon fit 5 tumcandorc decipif 
artifex bonam Hypoftafim iudicas, G* 
terumid odoreanafitto pulchre depre* 
hendicur graufo lentcm enim odorem, 
ac foetidum cmittit. Qiiin & lumbi hul/ 
ccribusimpcciti 5 ucfica itcm eticcur,ucl 
aliaqufdampaiy 3 dum perlotiu expur/ 
garur 5 purulentum auidpiam erjciunt. 
Affirmanteidipfum Hippocrate, libro 
lentemiarum quarto. Sigs fanguine,in/ 
quit 5 uelpus mtnxerit,uei lubi ucl rcnes 
ue! ucfica hulcerata funt, Et rurfum* 
Quibus in unnaria fiftula 5 qu£ i» r U(* uo 
catur, tubercula gignuntur, iifuppurec 
dC prorumpant,mali iblurio fit» 
t>e hypofkfi crudi hwmom fufw. 

NEqucIatere quempia poteft , %d 
per cundcm urinariu mcatum io> 




DE VRINIS 7 > 
terdum fanies emingitur. Cxterum cru 
dus illehumorcx inxquabilitate eflcn 
tiac Hy poftafeos dtjudicari potcft , quo/ 
niam crudihumoris fedimentum (emg 
difietftum cernit 5 & ftbuloium eft. Ho/ 
rum uero idco fada eft metio , ne medi/ 
cocolorimponat,fedadmonitus is ftii/ 
dcat ueram Hypoftafim a fanie^crudoq? 
humore difcernere ♦ Meminerit<| , li 
quifpiam fanguinem auc pus mingar, 
autiquammas,maluscp cVgrauis odor 
inf:t 5 uellumborum,uelrenum,ucluefi/ 
cap cxhulceranoncm fignificare. Ec h ha 
renofa in lotio fubfiftaudcp diutule 5 uc/ 
ficarn aut renes calculo Iaborare.Quatu 
origitur hacflenus Hypoftafis difFereMti 
a$ 3 Colote\regione, fubftantiacV tcpus, 
copcndjofe exphcauimus.Reliquu eft 
ut cade,qtuor partibus fubfcnpta formu 
laanteoculosad hucmodu ponamus. 

Complexus andidi loiij cwm [edimcntis. 

Candidum lottj fcdimentum^conti 
nuumcVaequabilc* 

Candidum lotrj fedimentum ,con tl 

nuum 



Early European Books, Copyright <D 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



tf* THEOPHI L' VS 

uum QC inzquabile 

Candidum lott} fedimentu 5 difie(3u 
&arquabi!e 

Candidum lottj fedimentu'm,diuui fu 
&Tina:quabile. 

lftarigtturfunc qnatucr ftdimeciinfor 
mulatanquamirrcabula propofitac fpc 
cies. Cxtcrffuraltirudo corporfti urinar 
trifarhm difpefcitur 5 in funtium fal«ccr 5 
fuperficiem, 5C utrarumcp extremiraru 
mcdium,ita &contentorum(qu2: Grar 
ce wa^utodicucur.) quoquctreisloco 
eile docufmus, Baque contenta quarad 
imam regtonem matulx conceiterunt 
dixiiTjusvar^«Vi/r uocai i 3 qua: uero ad toti 
us altittidtnisab utrifcp pari fpacio per« 
ucnerunt medium L,«ia P Hu«>«:Quaraute 
adfuprcmam ufq? regionem concefle/ 
runt, n9l\ H adpellari.SinguIatum adharc 
rationes 9 obquas uidehcet hufufmodt 
regtones occupanc,& quid portcndant 
qiridcpindicent.Et uteuis quaradmatu 
farfundum conceiTic dcfcriptionem, &C 
differetias denique,reculimus 5 ica St fub 
iirniorum quoque(Graxis 

cata 



D E V R I N I S 8i 

<?ata)diflTidcmcs fpecics hac fotmulara/ 
cpex fpcculo refradas cluccre uokimus» 

Enarorems^hoc eft fublatio,Candidu 
continuum &' xquabilc. 

Enacorema candidum cont/nuum 8C 
inxquale* 

Enaeorema candtdum difiedum SC 
itquabile. 

Enarorema candidum difiecftum 6C 
inxquabile 

Hf fiintergo Enxorematis ipeciales dif 
fcrentiar , quas hic tanquain tabulapro 
pofuimus. Procedenti uero fermone ki 
dicia 5>C praruidenttas uniuscoiufquedif 
ferentiacexponemus. Nunc uero dC ter 
tiot quoquc contentorum fpectei, quae 
ad fupremam lotrj rcgionemperuenit, 
SC nubecula uocatur,feu nebula, difFe/ 
rentias profequemur, quidqueportciv 
dant fingulse filentio non praetereuntes. 
Eft autem eius defcnptio talis 
Nubecula candidajContinua^qualis, 
Nubecula candida,continua, inxqua 

iis 

Nubecula candida, diuulfa, arqualis 

F Nubecula 



Early European Books, Copyright <D 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



tz THEOPHI L V S 

Nubccula candida diuu Jfa inarqual/s. 
Trium itacp ««^1» differentias brc 
ui qutdem /ed abfoluto ferrnone enumc 

rauimus,etformuIisquafidefcripfimus 5 
Nuc de cxtens ad hanc difciplina necel/ 
farijs tranfigamus. 
Dcbtij diucrfitatcicorporc* molis partihus. 

TRia funtquahomimscorpufculu 
coftftuunt, fpirims uidelicet , hu/ 
morcs &C Cohdx partes . Humida aute ex 
quibus humanum corptis coftar,humo 
res funt&eorunde * V i7*/i«t*. Cateru 
faper his qux putrefacffas humoribusin/ 
iunguntur ; mhil quod rcfcrre oporteat 
rehciu efle autumno. Quocirca in prar/ 
(entiai U|Ut de urmis cxacla difputatione 
rcddamus, quarcucp ex folidis partibus 
perunnas effluut,firgu!a pcrftringe/ 
mus.Enimtiero potiores quaedamearu 
partiu, nonunquam eltquantur 6t olei 
fubftantia induunt, uclaliam id genus 
ideam ffmulanf.Quafgstur adcps tY & 
ro folidarapartium liquidiora&mollio 
ra exiftar,adipem quideimprimis uto/ 
mniu folidarum partium molliftimarn 



10 
i onc 



nun 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



DE VRINIS t5 

& ad fblucndu prae caeteris multd magis 
idoneum, mox etiam carnem,refoluit« 
Adipem itacp liquefacta calor pmer na 
turamoleieflennJgmutat. Quia uero 
eiuidenoftatim quata quata eftfitoi 
mulatim colIiquefa<fli0 9 uerum iniciurn 
quoddaTrefoIutioniSjtncrementuiteS^ 
temporufummuuigorem habetjnofue 
ntfortafle parergon clariorem eiusco/ 
gnitionem facere, 
De iudicio,& diffvrcntijs urhidrtm olcncedru. 

LOtrj oleacei trinarfutfpecies 5 qua 
rum quaclibet proprio nomine 
gaudet,fiquideinprincipio,quu oleico 
lorem prsferut quidem, fed nondu exa 
dleeocoloretindaiunt lotia,ea prarfen 
tatur fpecies quscoleicoloradicitur quu 
exiguu pinguis Iiquefadumeft.Inau/ 
gmento uero fpecfiatur oleapparens, 
quodolei faciem pr*feferar,quu lique 
facflio iam maius fpaciu occupauit. Vbl 
ueroadcpspingucue iam exade colli/ 
quatu fueritjlotia colorem oleaceu exht 
bet,uocant(J huiufmodi urinae oleaceatv 
Proindeolei colore reprgientates urinae 

F x dilutac 



s 4 THEOPHILVS 

dilure £¥ quafi aquear,colIiquationiscp 
pinguedinis princip.u dt clarant, Quse 
uero incremcnto temporis olei inftar ap 
parent 3 exacT:iore habentoleiad unnam 
comixtione. Oleacea: uero uocafac qa« 
in fummo,manenre xgrif udinejcofpici 
unf Pt" colore cY fiibftanita okum refe/ 
runt.Lotium infebre oleaceum nigro 
tinciajincenfionem dC adultertna calidi 
ratem exc6uu]fione,intentuqj oftendif, 
Atque ut fumatim expediam ,memora 
txurinx j quadoquehquefaclu pingue 
tociuscorporis^quandoque renfi tantii 
modo,figoificani\ Na ft paulatim huiuf 
modicolor procc(Terir 3 ua ut mulro tem 
poreeiufmodi oleaceicolores cofirmea 
tur 5 febris per uniuerfu corpus diffufa, 
fin breui,c* cumulatirn rjdem cofpician 
tur,(b!oru rcnum affcclio demonftrat . 
Cuius utiquc rei euidens argumetS eft, 
uehemcns prxfentfsitatuscafidita&lNo 
namquc modo color in toto corpore,fe 
titur,hocucro,in rcnibus folis excita/ 
tur lncofeflbenim eft,quod pitiguedo 
in multas partcs diff undit ? uel enim lum 

bos 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



D E VRINIS 85 



bos inuolui t &C totosquafi opcnt 3 ucI r n 
cundas corpoi is partes diffunditur. Ea 
ueroquecirca reneseft lumbosiie pin/ 
guedine coIIiquata,& pcr lotiu excute, 
m igis amiulatim prorupit 5 qua id quod 
in uoiuerfo corpore exiftic pinguc,quo 
niailla haud Ionge aburinartjs mcati/ 
bp,hoc ucro ab his cminus coftftat.Hip 
pocratesuero Chous id nauiter&fci* 
te perpendit,quu in Iibro fententiaru ita 
^pdtdit; Quorucunqj lotio pinguc mul/ 
tum ct coadu fedimentu incft 5 i]s rcnutn 
mala ftfgrauia forc portendit. Jndt ium 
facis prxclaru pingue lumborucollique 
fieri, Atq; alibi: Lotium in fcbre feruida 
(edimcntupinguc habcns, interiiu dc/ 
monftrat;Quod ft abfque febre tn fcnf / 
bus eiufiriodi oopareat 3 zjA^XH/i^hoc 
eft,mebricuiufpiam folutiont. Atque 
hoc paclo,quifquc memorata conftdc* 
raiSjUrinas oleaceascx colhquatioe pin 
euisfacftasiudicarc fatis ualuerit, prc»in 
dede his reccptui canentes,par eftjiitde 
reliquis,qu£ *que ad hanc difciplina fa 
cicntdifputeuius. 

F $ cc 



Early European Books, Copyright <D 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



u THEOPHILVS 



Dchypoftdfiorobed erudcetuc. 

DEpaftoiam corporis pingui,rdi 
qua quoquecaroeIiquefcit 3 cYe/ 
rni inftar globofa excernurur in lotio fe 
dimenta 3 atque duo fignificat,aut em re 
num,aut totius corporis langorem:fr co 
codufuerit lotiu 5 cVeruofx(mthypofta 
fes^morburenuiSinincodu, totius cor/ 
poris malum portcnditur. 

De Hypoftdfi Idtnined.filiofaue. 

PRoindequufoIidar sc rigidsr corpo 
nspartes contincanc inleipfjslon/ 
gum,latu cValtum, qusrcunque euiden 
tiora fruftulaab hifce cu htitudine,et 15 
gitudine(nam noadeb cuidente habec 
altitudinem) abfcifla difTultant,autfu/ 
perficie tenus abradunf , cY Jaminarum 
(qux Grxci *,w dicitur)inftar in io/ 
tioc6fpiciuntur 5 ue(icae uitiu ffgnificat, 
atque mde nomencJatura fortiurf zsm 
xw^ty^ideft Iamme 3 quod v*raxo,<r bcccft 
lamini ,quarextriticofriato excorianf, 
fimiles uideantur. Cacteru iuxta prafata 
rationeexlumbis quoqueeiufmodi la/ 
minaru fpccies abfcinduncur.Na fi quis 

laborel 



DE VRINIS. «7 

laboretfebrc& lotiu lamineam forria/ 

tur eflenuaL, uoiucrfom affici corpus co/ 
iecfiarc oporcct. Qux ab hedica frbrc 
no incedit,fi fcbns no adfit^ueficsE foli/ 
us malu fubefieputato.Ablacerant & 
exeiit hutufmodi qaoojhypoftafesno 
tam ft imfta fuerit cocotfa qua inconco 
da.Qii^dficnida fuerif, umuerf corpo 
rismalum pra.mo ^ftrat:Sin cum incul 
parili cococftione folius uefica: malum 
adefle fignificat. 

Dcbypoft*fisfiwfurc<eiudicio Cdp* 

VBi ucro febnsdepaffo pinguial/ 
tius corporis receptacula corripuc 
rit,folidiora attigerit corpora.Euidentio 
r a quidem& crailiora/ed anguftiora cjp 
f.nt lammc3ehypoftafcs,in unnaatf illa 
fruftula wftis* hoceftfurfurcaexcer 
nuntur:Vnde&: hypoftafes adpeliatur 
furfuretf, qcF uideanf fimilesfurfuri bc 
nemoIititritici.Acciufmodifanehypo/ 
ftafcsitidc utpfarxjetfolius ueficac agri 
tudme,&anuicrfi corgis maluoftedut. 
Na fi febris arfiierit,totius corgis cft ma 
lam;3in mmusjucfics foh us, ac ft lotiu 

F 4 fucrit 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



$$ THEOPHILVS 

fuericincodu,morbus totius cfteorpo 
riifin crudum,fo!ius receptaculi urinx 
Cui fentct ix concinix Hippocrates,Qui 
bus 9 tnquiens,i'n lotio craflb furfuracea 
quadaiimulemingimtur,his ucfica fca 
bielaborat. 

Dc hypofldfis prtcipitisdcfufycnft 
fimiktcx iudic.o. 

aVa m autem febns per tr/a corpo 
ris interualla coprehenderit^glon 
gicuuinem , latitudinc accraflirudmcm 
quod euadur talcs furfurum crafiioi tihy 
poftafes^adpellaturqjjt^.Aw, hocefi , 
praerupciones &C^^ t %s' HH qd magisprg 
rupta fonat auc limilacec hypo ftales,for 
tito nofea fimila^quod inftarf ninarcraf 

Coris firnilagince (Int. Vbi nolim tel ite 
rc-*fifwaj%** adpell:^ri arowt/^a craflWcii 
Ia]quada fannaqua Grxciuocar, 
Latini (imilam.i^^^^ * auc quod/edt 
ones fiumcnti cum moiitur uolitantes 
*jpfu r ii prifca Giarcorulinguauocaban 
tur.Sunt uero nihil aliudqudm ex ma/ 
le mojlito crttico,ordeoue cribrati furfu 
res,no cenues fedcraflforesetplemores, 

Cxterum 



DE VRINIS 



%9 



Catem prxrupta huiufmodi dupliccm 
fignificationem prarendunr, uel folido 
ru corporum uchementem ac ualida atri 
tionem colliquefa&ionccjj, uel fumam 
tofturamfanguinis.acfi candido cokv 
re fuerit fedimen tUjfoIidoru eft corporu 
Ianguor;Sin rubeo colore infedu, fang 
uinis»Cuiusuticp reilocupJcs teftis eft 
Hippoerates Aphorifmorum (eptimo, 
Qutbufcunq^incjuit, febricitatibus no 
kuiter lotiu biIiofum,fedimina ueluti fa 
rina craflior, no bonu,]teqj:In febribus 
Iogis urtna cufedimero (imilagfneo,8£ 
a!qs falubribus indicrjs concurrenbus, 
morb* difccffione pronuncianr. Ifem in 
fcbr/bus enxorema fimilaceu longam 
argi itudinem fore fignificac. Scd hadte/ 
nus de craffioris eilentiac fedamimbus 
qu* in lotrjs apparent fatis didum zxbu 
tior.Nunc par cflc uidetur, iudicia tt\% 
unnarufedimine prauptaru declarare. 
Dc lotionvmHypofkfi c&tcntivm 
tudicio Caput XI, 

HYpoftafi priuataursnatenufflimf 
eflentia:£v:percandtdo cb!ore,ob/ 

F 5 ftrudi 



*o THEOPHIL VS 

ftrudfone uaforum non contemncnd^, 
tiel ingens frigus,cV concodricis poten 
f ix indeccncedebiItrate,pr2Eiagit,Et fi lo 
f ium in his modeftu fit, & hacc erunt me 
diocria. Atqui Hypoftafi fpoliatu lo/ 
tiumfpiceo colore/ubfpiceo^ minoren 
meatuu obturarione dedarat ; ca:cerum fi 
mflem cruditate, Nam concofffronis ex/ 
crementa contcnta nopra:eunte conco/ 
cflionenoinconcocia eflenon poflunt, 
Aureo aut colore ct crocco citra fedime, 
lot!u,oppiIau'one quidem no paruo exi/ 
liorem pracferut, Qd cruditate obferuat, 
ueluti adulterinus calor expugnaflet na 
turalem. Quin &C cruciatus uehemen/ 
ter ifti ufmodi lotfa conftituunt,& exer* 
cirationes acres 5 defeftionesc# materiac, 
obiongas uigi!ias 3 cY fegnitic denicp na/ 
turc* Viteiionbus tincfta coloribus lotia, 
ipfis colonbus fuccorum dominantium 
quuqualitate,tum proprietate demon/ 
ftrant.Quibus dc fupra fatis did:u cft* 
Dciudiciourm^mdbodorc 
tvtro Cdput XI h 
Grauiterolencelotto nounatan 
tam notio fumenda eft;Siquidei 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



D E V R I N I S 91 



graueolentia urinaru eft coicdtare putre 
dinealicimis partis interioris* Grauiter 
olens urina,& uellicas humoru putredi/ 
nem f gnif cat Lotiu tetri odoris,mor 
daxdC urenSjtabem denuciat, Et rurfas 
in febribus lotiu dilutu & albicans 8C co 
piofum ctim candidis enxorematis tetro 
odore 3 mentis uacillationcm alienatio/ 
nemue (quam ^«Kozy^ Graeciuocant) 
ceflatura indicat. Etahter: Lotiuminfe/ 
bribus ancipitibus craflum, atrum 8C 
graueoIens,ue(ka non languente , inte/ 
ritum demonftrat* Vel lotium tetrum 
odorem emittens coJhquefacftionem 
8C putrefacfhonem 3 naturacp extindio/ 
nem 5 portendi\% Atcpita quidem a foai, 
daunnaconicclandu. Sattsnunc fuper 
talibus urinis didu 3Utumo 5 de comple/ 
xudeinceps tranfigamus. 

Dc cotnphxu Uypoftdfeos colorm 
V fubjhnti* Cdput XIII. 

QVandoquide fuperius tenuis dC 
craflac eflentise lotiacu coloribus 



haud infcite^utreor^copofuimus.Nunc 
de coplexu fubftantix (que &C fluore di/ 




cunc 



9% THEOPHILVS 

cum,)&Hypoftafis, quarcum qutbus 
colonbus coucnirequcac , & quid nam 

horuunumquodcpprfragiac 3 uerbafacc 
rcinfttcuimus, Vbt (cicndum cft, quod 
ubi Hypoftafis fuer/c fubftacia crafia 3 ex 
confe/WoncoAionc exadram oftcdic, 
ucl imrricfam craflbru , incocftoruq? hu/ 
morfr afftuencia, Csrceru huiufmodi fcdi 
mcncutum Cenuiuringfubftanciaconci 
liari no poceft. Copulemus iraque uno 
fub iugo cflencia crafliore cum stquali 
fedimine 5C eum colorc rubco,& fubru/ 
beo 3 in c6plexum nancp hi crudicacem 
pr*fefcrentes coucnire ncqucuc.Aufpt/ 
catbimur icacp a colorc fubrubco complc 
xum eoncexere,quiahocab diluto fan/ 
guine,illud ab abfoluro fanguinc profi/ 
iifcifcirur^Scitoaucequod colorcs non 
nullifubftancix^pfufionis coiundti, fedi 
menti quide,fed imperfedtcofpedarit* 
Qu'dpr<etcnddnt Hypoftafes crdjpe, 
colorc fubrubco^crdffcurins 
icjJintUpoiuncJt 

aVum fubrufo igitar colorecrafla 
fubftantia^qucrnadmodum dixi 

mus 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 



D E VRINlS s$ 

mus a coniungit,morbiIongitudinepr*> 
fagit.Quod (i cum fubrufo colorc lotij» 
fubrufum fcdimcrtu,non difiedu& se/ 
quabtlc copulaf :Et fi crafla fucrit urinae 
fubftantia pariter & crafla Hypoftafis 
rufa,& tdem pottenditj&C affluentiam 
fanguinis oftcndit* 

Quid Hypojhfts crdjfd nigrdjwm crdffd uri 
ttx cffcntid V nigrd figmficct. 

MErjcur & huiufmodt complexu* 
firdimccraftum^atrumcum lotrj 
fub fta n tia cralfa $£ atra, Ec no tam efleti 
ta,quam (edimtnc ipfo ingentem uini 
fanguinis figmficat* 

QQid Hypcftdfis <xtrd er crdffd cm crdffd 
fubjhntid figmficct. 
"Y7 lt nonunqp in lotio talis coptexus, 
quinontameffentia,quaTediminc 
ipfo tofturam (igniftcat.Parictiamodo 
fubftafix fediminicp coforis adpofitt coti 
iun&i idem dcclarant 5 fiuefecundumre 
dundantia fiuedefe(fhone 3 citra tnutro/ 
rumcpquu eflentiaetu Hypoftafismedio 
crttaterModo colorcs prscter natura non 
fmtjfed naturalcs . Vcrbi caufla , fuiuus 



»4 THEOPHILVS 

SC fubfuluus 5 quibus cuhuiufmodi loti 
umtingit^cxadam concodionem 3 non 
tam cflentia 3 quafedimeto 3 colonbuscp 
prselagit, 

BcfubLtionwm cum coloribut fuis 
iudicio. 

QVod fi Iotium crocco apparuerit 
colore & fublatio atra fit,nulla 
ipes lalutis affulget.fed inrcritusdemo/ 
ftraf .Silotiu fucrit rofaceum(qdPredun 
datem bilem albam fignificat)acin me 
dionigraconrineaturnubecula 5 intericu 
fignificat; At fi nigra non fit 3 fcd alitcr, 
fatotoftameflebilem in uniuetfo cor/ 
pore. Sed oratio fuper urinaru cogni/ 
ttone 3 doc3rinac|fatis habira 5 ct pcr genc 
ra,fpcc!es 5 acdifferetias fcite admodum 
fa&a diftributione,hocin loco gradum 
fiftat. 



Thcophilideurinarum di 
fcipIinaFinis. 



ba5ileae excvdebat 
henrkvs petrvs. 
mense martjo, an* 

Jtt. XXXIH. 



Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A 




Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. 
6259/A